1. Podstawy prawne w dziedzinie bhp

1.1 Konstytucja RP

1.2 Kodeks pracy

      Ustawą określającą prawa i obowiązki obywateli w tym zakresie jest Kodeks pracy. Podstawowe uregulowania kodeksowe w zakresie bhp znajdują się w dziale X kodeksu dotyczącym bhp, w dziale VI dotyczącym ochrony pracy kobiet i w dziale IX dotyczącym ochrony pracy młodocianych.

      Natomiast art. 9 Kodeksu pracy wskazuje na inne źródła prawa pracy, szczególnie zaś porozumienia normatywne zawierane między partnerami socjalnymi, tj. układy zbiorowe i inne porozumienia zbiorowe, np. akty wewnątrzzakładowe stanowione w formie regulaminów i statutów.

      Wymagania prawne dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy uregulowane są w prawie polskim w ramach prawa pracy.  Podstawowe regulacje w tym zakresie prawa i obowiązki stron stosunku pracy w zakresie bhp znajdują się w Kodeksie pracy oraz aktach wykonawczych do Kodeksu.

      Obok przepisów Kodeksu pracy i aktów prawnych wydanych na jego podstawie należy wyróżnić ustawy regulujące kwestie kompetencji i zakresu działania organów nadzoru nad warunkami pracy takie, jak:

- ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, 
- ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
- ustawa o Społecznej Inspekcji Pracy.

      Dodatkowo wiele aktów prawnych w randze ustawy, nie odnosi się wprawdzie do bezpieczeństwa i higieny pracy, ale w sposób istotny, szczegółowy reguluje zagadnienia z tego obszaru. Przykładowo można wymienić tutaj takie przepisy, jak:  - prawo budowlane,
- prawo geologiczne i górnicze,
- ustawy dotyczące czynników i preparatów chemicznych,
- prawo atomowe,
- a także akty wykonawcze wydane na podstawie delegacji zawartych w tych ustawach.

      Wśród źródeł prawa dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy można więc wyróżnić akty prawne powszechnie obowiązujące, stanowione przez upoważnione do tego organy oraz porozumienia zawierane pomiędzy partnerami społecznymi, obowiązujące grupy, które takie porozumienia zawarły. Dodatkowo, jako źródło praw i obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zostały wprowadzone zasady bhp.

      Osobną kategorią, nie będącą normą prawną, ale szeroko stosowaną w regulacjach prawnych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy i powoływaną w Kodeksie pracy, są tzw. zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.

      Są to reguły pozaprawne, nie zdefiniowane w prawie, których przestrzeganie zarówno przez pracodawców, i pracowników jest obowiązkowe i których nieprzestrzeganie powoduje określone sankcje.

       W doktrynie prawa pracy przyjmuje się, że „zasady bhp” są to reguły doświadczenia życiowego oraz wynikające z nauki i techniki.

 

1.3 Normy

      Bardzo istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy są również  normy techniczne wydawane przez Komitet Normalizacji. Zawierają one  wymagania techniczne oraz metody badań i pomiarów czynników występujących  w środowisku pracy, jak też dotyczą oceny ryzyka zawodowego i zarządzania bezpieczeństwem w zakładzie pracy.

      Normy techniczne, zgodnie z ustawą o normalizacji, nie są obowiązkowe (są do dobrowolnego stosowania), jednakże każdorazowo, jeżeli przepis powszechnie  obowiązujący nakazuje stosowanie norm, stają się one obowiązkowe do stosowania, przy czym powołanie to nie musi dotyczyć konkretnej normy,  a jedynie ustalać, że omawiany stan ma być zgodny z polskimi normami.

1.4 Układy zbiorowe pracy

      Specyfiką prawa pracy jest, że obok przepisów powszechnie obowiązujących, jako przepisy stanowiące źródło praw

i obowiązków uznaje się również układy zbiorowe pracy (zakładowe i ponadzakładowe). Układy zbiorowe pracy są –

w sposób prawem przewidziany – zawierane pomiędzy przedstawicielami pracowników a pracodawcą.

      W układach zbiorowych pracy mogą być ustalone różne przywileje w zakresie bhp. Jedynym warunkiem ograniczającym jest reguła, że przepisy w nich zawarte nie mogą w żadnym przypadku być mniej korzystne od przepisów powszechnie obowiązujących.

      To właśnie układy zbiorowe pracy mogą być źródłem takich uprawnień, jak dodatkowe urlopy przydzielane z uwagi na warunki pracy, czy też dodatkowe wynagrodzenie za pracę w warunkach szkodliwych lub uciążliwych.

 

1.5 Regulaminy pracy

      Również za przepis prawa pracy, obowiązujący w danym zakładzie pracy, uważany jest w prawie pracy regulamin pracy. Zgodnie z Kodeksem pracy (art.1041 Kp) w regulaminie pracy pracodawca musi zawrzeć takie kwestie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, jak:

- wyposażenie pracowników w narzędzia i materiały, odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej i higieny osobistej,
- wykaz prac wzbronionych w danym zakładzie pracy młodocianym oraz kobietom;
- rodzaje prac i wykazy stanowisk pracy dozwolonych pracownikom młodocianym w celu odbywania
przygotowania zawodowego;
- wykaz lekkich prac dozwolonych pracownikom młodocianym zatrudnionym w innym celu niż
przygotowanie zawodowe
- obowiązki  dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym
także sposób informowania   pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się wykonywaną pracą.

2. System ochrony pracy w Polsce

      Mówiąc o systemie ochrony pracy w Polsce, należy rozróżnić system prawny i system organizacyjny:

System prawny– opiera się na źródłach prawa wskazanych w Konstytucji RP i art. 9 Kodeksu pracy. System prawny stanowi integralną część gałęzi prawa, jaką jest prawo pracy, mówi nam o normach prawnych i ich usytuowaniu w hierarchii źródeł prawa dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

System organizacyjny - obrazuje system organizacji ochrony pracy na szczeblu państwa, zakładu oraz organów uczestniczących w tworzeniu, a także kontrolowaniu bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce.

 

 

2.1 Organizacja nadzoru nad warunkami pracy w Polsce

      Strategia i kierunki działania organów nadzoru i kontroli warunków pracy powinny zapewnić optymalną efektywność inspekcji, poprzez systematyczne doskonalenie i intensyfikowanie działalności kontrolnej w przedsiębiorstwach.

Państwowy nadzór nad warunkami pracy sprawują:

1. Państwowa Inspekcja Pracy
2. Państwowa Inspekcja Sanitarna
3. Urząd Dozoru technicznego
4. Państwowa Straż Pożarna
5. Państwowa Inspekcja ochrony Środowiska
6. urzędy górnicze i inne państwowe organy nadzoru

Kontrola warunków pracy w zakładzie pracy

      Kontrola wewnętrzna w zakładzie jest instrumentem działania, mającym na celu wyegzekwowanie respektowania prawa pracy. Jest to również środek o charakterze organizacyjnym, który powinien wpływać na poprawę stanu bhp w zakładzie.

      Ważna rolę odgrywają w tym zakresie związki zawodowe, których jednym z istotnych zadań jest dbałość o interesy pracownicze, w tym o właściwy stan bezpieczeństwa i higieny pracy. Działania w tym zakresie prowadzi także utworzona przez pracodawcę służba bhp, pełniąca funkcje doradcze i kontrolne.

Podmioty objęte ochroną

      Mimo że przepisy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy są częścią Kodeksu pracy, który reguluje podstawowe prawa i obowiązki pracowników, to na mocy przepisów szczególnych zawartych w Kodeksie zostały one rozciągnięte na inne podmioty (w zakresie ustalonym w Kodeksie) wykonujące pracę na rzecz określonego pracodawcy, bądź realizujące obowiązki w zakresie bhp na rzecz pracodawcy.

      Do pierwszej grupy należą osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę i osoby fizyczne prowadzące prace na własny rachunek, członkowie spółdzielni produkcyjnych i współpracujący z nimi członkowie ich rodzin oraz członkowie spółdzielni kółek rolniczych.  

      Obowiązki pracodawcy ustalone w Kodeksie pracy odnoszą się też do podmiotów nie będących pracownikami i zostały rozciągnięte na: uczniów i studentów odbywających zajęcia na terenie zakładu pracy; inne osoby, jeżeli pracodawca prowadzi prace w miejscu, do którego mają dostęp osoby nie biorące udziału w procesie pracy.

      Do grupy osób realizujących obowiązki w dziedzinie bhp na rzecz pracodawcy, nie będących stronami stosunku pracy, należy zaliczyć przede wszystkim lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami oraz jednostki spoza zakładu wykonujące zadania służby bhp.

2.2 Ochrona pracy

      Ochrona pracy to całokształt norm prawnych oraz środków badawczych, organizacyjnych i technicznych, mających na celu ochronę praw pracownika oraz ochronę jego życia i zdrowia przed czynnikami niebezpiecznymi i szkodliwymi w środowisku pracy, a także stworzenie mu optymalnych warunków pracy z punktu widzenia ergonomii, fizjologii i psychologii

     Stworzenie sprawnie funkcjonującego systemu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w procesie pracy jest podstawowym warunkiem realizacji zobowiązań państwa w zakresie zapobiegania wypadkom i zagrożeniom dla zdrowia, związanym z praca lub występującym w trakcie prac.

Ekonomiczne aspekty systemu ochrony pracy

      Obszary działalności państwa, pracodawców i pracowników dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia człowieka w procesie pracy, ujęte są w ramach systemu ochrony pracy, które można sprowadzić do dwóch zagadnień:

1. Narzędzi ekonomicznych, takich jak np.:

- System ubezpieczeń społecznych,

- System ulg podatkowych,

- System preferowanych kredytów bankowych,

- System restrykcji ekonomicznych i finansowych pracodawców.

2. Instytucji zarządzających systemem i inicjujących stanowienie jego praw.

 

      System restrykcji ekonomicznych i finansowych pracodawców został uregulowany w ustawie z dnia 30 października  2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Wprowadzono zasady różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe z tytułu wypadków pracy

i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków.

 

Podstawy prawne różnicowania składki na ubezpieczenie wypadkowe

 

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dz. U. nr 137, poz. 887 (z p.zm.)

2. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Dz. U. nr 199, poz.1673.

3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków [Dz. U. nr 200, poz. 1692].

 

Kryteria określania kategorii ryzyka dla grupy działalności

 

      Wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności ustala się w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla tej grupy.

      Kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w zależności od wskaźników częstości (na 1000 ubezpieczonych):

    • wypadków ogółem

    • wypadków śmiertelnych i ciężkich

    • stwierdzonych chorób zawodowych

    • liczby zatrudnionych w warunkach zagrożenia

·           Kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w oparciu o dane GUS za trzy ostatnie lata kalendarzowe, dostępne

            w dniu 31 stycznia danego roku.

·           Kategorię ryzyka dla grup działalności ustala się na okres nie dłuższy niż 3 lata składkowe.

·      

Organizacyjno-prawny system ochrony pracy w Polsce jest przez cały czas udoskonalany i dostosowywany do realiów społeczno-gospodarczych oraz do wymagań UE.

3. Obowiązki pracodawcy

      Kodeks pracy w Dziale X poświeconym bezpieczeństwu i higienie pracy rozróżnia podstawowe i pozostałe obowiązki pracodawcy. Pozostałe obowiązki zostały bardziej skonkretyzowane i odnoszą się do konkretnych sfer działalności pracodawcy – w odróżnieniu od obowiązków podstawowych.

Organizacyjno-prawny system ochrony pracy w Polsce jest przez cały czas udoskonalany i dostosowywany do realiów społeczno-gospodarczych oraz do wymagań UE.

      Podstawowe obowiązki pracodawcy zostały określone w Dziale I Rozdziału X Kodeksu pracy (art. 207 – 209 Kp.). Przepis art. 207 nakłada na pracodawcę przede wszystkim obowiązek ochrony Zdrowia i życia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Realizując ten obowiązek, pracodawca powinien wykorzystać odpowiednio osiągnięcia nauki i techniki.

Ochronę zdrowia i życia pracowników pracodawca zapewnia w szczególności przez:
- organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
- zapewnienie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
- wydawanie poleceń usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolowanie wykonania tych poleceń,
- zapewnienie wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru,
- zapewnienie wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy.

      Aby prawidłowo realizować swoje obowiązki, pracodawca jest zobowiązany znać, w zakresie niezbędnym do ich wykonywania, przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. Wśród podstawowych obowiązków pracodawcy zostały określone również takie, które musi on spełnić w przypadku prowadzenia przez kilku pracodawców działalności w tym samym miejscu. Muszą oni:

- współpracować ze sobą,
- wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników,

- ustalić zasady współdziałania, uwzględniając sposoby postępowania w razie wystąpienia zagrożeń dla życia lub zdrowia

  pracowników.

3.1 Podstawowe obowiązki pracodawcy

      Dodatkowe obowiązki nałożone zostały na pracodawcę, który rozpoczyna działalność. Jest on zobowiązany w terminie

30 dni od dnia rozpoczęcia tej działalności, zawiadomić na piśmie właściwego Okręgowego inspektora pracy i właściwego państwowego Inspektora Sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności.

      Obowiązek ten ciąży na pracodawcy również w razie zmiany miejsca, rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, zwłaszcza zmiany technologii lub profilu produkcji, jeżeli zmiana technologii może powodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników.

      Właściwy inspektor pracy lub właściwy państwowy inspektor sanitarny może zobowiązać pracodawcę prowadzącego działalność powodującą szczególne zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników do okresowej aktualizacji informacji, o której mowa wyżej.

      Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy podmiotem ponoszącym odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy jest pracodawca. Zasady tej odpowiedzialności określone zostały, w zależności od jej rodzaju:

- w Kodeksie pracy (odpowiedzialność wykroczeniowa),
- w Kodeksie karnym (odpowiedzialność karna) oraz w
- Kodeksie cywilnym (odpowiedzialności cywilna).

 

      Pozostałe obowiązki pracodawcy wynikają z przepisu Kodeksu oraz innych aktów prawnych (ustaw i przepisów wykonawczych). Są to obowiązki:

- związane z przygotowaniem pracownika do pracy,
- dotyczące organizacji stanowisk pracy,
- odnoszące się do procesów pracy,
- zapewnienie realizacji zadań służby bhp,
- konsultacje w zakresie bhp.


3.2 Obowiązki pracodawcy w zakresie przygotowania pracownika do pracy

Badania lekarskie

      Kodeks pracy wyróżnia następujące rodzaje badań profilaktycznych:

       - wstępne,
       - okresowe,
       - kontrolne.

      Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Osoba przyjmowana do pracy podlega wstępnym badaniom lekarskim.

Wstępne i okresowe badania lekarskie

Wstępnym badaniom lekarskim podlegają również pracownicy, Młodociani przenoszeni na inne stanowisko i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.

Okresowym badaniom lekarskim podlegają pracownicy w przypadkach i okresach wskazanych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 ze zm.)

Kontrolnym badaniom lekarskim podlega pracownik w każdym przypadku, jeżeli niezdolność do pracy spowodowana chorobą trwała dłużej niż 30 dni. Badania przeprowadza się w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Badania lekarskie przeprowadza lekarz uprawniony do badań profilaktycznych, na podstawie wydanego przez pracodawcę skierowania.

      Badania lekarskie w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej pracowników przeprowadzane są na koszt pracodawcy

i w miarę możliwości w godzinach pracy.

      Pracodawca ponosi również inne koszty opieki profilaktycznej nad pracownikami, niezbędnej z uwagi na warunki pracy. Ponadto, pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami, a na wniosek pracownika również po rozwiązaniu stosunku pracy.

Szkolenie w zakresie bhp

      Pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy (szkolenie wstępne), a także zapewnić prowadzenie szkoleń okresowych w tym zakresie. Nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Szkolenie wstępne

 

      Szkolenie wstępne jest prowadzone wg programów opracowanych dla poszczególnych grup stanowisk, w formie instruktażu i obejmuje szkolenie wstępne ogólne, zwane instruktażem ogólnym i szkolenie wstępne stanowiskowe, zwane dalej instruktażem stanowiskowym.

Obok pracowników nowozatrudnionych instruktaż wstępny odbywają również studenci odbywający u pracodawcy praktykę studencką oraz uczniowie szkół zawodowych zatrudnieni w celu praktycznej nauki zawodu.

Szkolenie wstępne ma na celu zapewnienie uczestnikom szkolenia zapoznanie się z podstawowymi przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

      Instruktaż stanowiskowy przeprowadza się przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku: - pracownika zatrudnionego na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych,

- pracownika przenoszonego na takie stanowisko, ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu oraz studenta odbywającego praktykę studencką.

     Instruktaż stanowiskowy powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z czynnikami środowiska pracy

 i ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną pracą, sposobami ochrony przed zagrożeniami, jakie mogą powodować te czynniki oraz metodami zapewniającymi bezpieczeństwo i ochronę zdrowia podczas wykonywania pracy na tych stanowiskach.

Częstotliwość i czas trwania szkoleń

      Częstotliwość i czas trwania szkoleń okresowych ustala pracodawca z przedstawicielami pracowników, przy
czym szkolenia te obowiązują:
- osoby będące pracodawcami oraz inne kierujące pracownikami, w szczególności kierowników, mistrzów,
  brygadzistów (nie rzadziej niż 5 lat),
- pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych (nie rzadziej niż raz na rok),
- pracowników pracujących na stanowiskach, na których występują szczególnie duże zagrożenia(1 raz na 3 lata),
- pozostałych pracowników inżynieryjno-technicznych, w tym projektantów, konstruktorów maszyn i innych
 urządzeń technicznych , technologów i organizatorów produkcji (nie rzadziej niż raz na 5 lat),
- pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy i inne osoby wykonujące zadania tej służby
 (nie rzadziej niż raz na 5 lat),

- pracowników administracyjno-biurowych (raz na 6 lat).
       Szkolenia odbywają się na koszt pracodawcy i w godzinach pracy.

Instrukcje szczegółowe i instrukcje bezpieczeństwa

      Pracodawca obowiązany jest również wydawać i udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, szczegółowe instrukcje oraz wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy, w tym aktualne instrukcje bezpieczeństwa pracy dotyczące stosowanych w zakładzie technologii, obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych, postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi, udzielania pierwszej pomocy.

Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze

      Na pracodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy. Rodzaj środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego na określonych stanowiskach pracy oraz przewidywane okresy użytkowania odzieży i obuwia roboczego ustala pracodawca.

      Pracodawca jest właścicielem przydzielonych środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego. Dlatego też jest on zobowiązany zapewnić odpowiednie właściwości ochronne i użytkowe stosowanych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie.

      Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy.

Obowiązki dotyczące organizacji miejsca pracy

Pomieszczenia pracy

      Pracodawca jest obowiązany zapewnić pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników oraz utrzymywać obiekty budowlane i znajdujące się w nich pomieszczenia a także tereny

i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

      Pracodawca jest również obowiązany zapewnić, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego, w którym przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bhp, pozytywnie zaopiniowanych przez uprawnionych rzeczoznawców.

      Szczegółowe wymagania dotyczące pomieszczeń pracy określające wielkość tych pomieszczeń, ich lokalizacji, materiałów z jakich powinny być wykonane w zależności od zagrożeń występujących na stanowiskach znajdujących się w tych pomieszczeniach, oświetlenia, temperatury i wentylacji zostały określone:

- w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tj. DzU z 2003 r. nr 169, poz. 1650) oraz

- w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75, poz. 690).

Stanowiska pracy

      Stawiska pracy powinny być urządzone stosownie do rodzaju wykonywanych tam czynności oraz psychofizycznych cech pracowników. Na stanowisku pracy należy zapewnić wynikającą z technologii powierzchnię oraz urządzenia pomocnicze, przeznaczone do składowania materiałów, wyrobów, przyrządów, narzędzi i odpadów.

      Do każdego stanowiska pracy musi być zapewnione odpowiednie dojście o określonej (w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy) wysokości i szerokości.

      Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie stanowisk pracy i dojść do tych stanowisk odpowiednio do potrzeb i możliwości, wynikających ze zmniejszonej sprawności tych pracowników.

Pomieszczenia higieniczno-sanitarne

      Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom pomieszczenia higieniczno-sanitarne, których rodzaj, liczba

i wielkość powinny być dostosowane do liczby zatrudnionych, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w jakich ta praca jest wykonywana. Pomieszczenia te powinny być ogrzewane, oświetlone i wentylowane zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

      Pomieszczenia higieniczno-sanitarne to: szatnie, umywalnie i pomieszczenia z natryskami, ustępy, jadalnie, pomieszczenia do wypoczynku, palarnie i pomieszczenia do ogrzewania się pracowników, jeżeli pracują oni na zewnątrz. Wymagania dotyczące pomieszczeń higieniczno-sanitarnych zawarte zostały w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tj. Dz. U z 2003 r. nr 169, poz. 1650).

Maszyny i inne urządzenia techniczne

      Maszyny i inne urządzenia techniczne powinny być tak konstruowane i budowane, aby zapewniały bezpieczne

i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, szkodliwymi wstrząsami, działaniem wibracji i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy oraz uwzględniały zasady ergonomii.

      Maszyny, które nie spełniają wymagań wyposaża się w odpowiednie zabezpieczenia. Nie wolno wyposażać stanowisk pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności, określonych w odrębnych przepisach. Maszyny nabyte przed dniem 1 stycznia 2003 r., które nie spełniają tych wymagań powinny zostać dostosowane do dnia 1 stycznia 2006 r. do minimalnych wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (DzU nr 191, poz.1596 ze zm.), zaś sprzęt do tymczasowej pracy na wysokości do 30 czerwca 2006 r.

 

4. Procesy pracy

4.1 Profilaktyczna ochrona zdrowia

      Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, a w szczególności:

- utrzymywać w stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników,

- przeprowadzać na swój koszt badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia oraz udostępniać je pracownikom.

- NDS i NDN czynników szkodliwych dla zdrowia. Najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy określone zostały w załączniku do zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002 r. (Dz.U nr 217, poz.1833)  Pracodawca rejestruje wyniki badań i pomiarów i wpisuje je do rejestru wyników.

      W razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany, na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu, przenieść pracownika do innej pracy, nie związanej z narażeniem go na działanie czynnika, który wywołał te objawy.

      Pracodawca jest obowiązany – na podstawie orzeczenia lekarskiego – przenieść do innej odpowiedniej pracy pracownika, który stał się niezdolny do wykonywania pracy dotychczasowej wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i nie został uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

      Pracodawca obowiązany jest zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Stanowiska pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje oraz szczegółowe zasady ich wydawania ustala pracodawca w porozumieniu z przedstawicielami pracowników.

4.2 Substancje chemiczne oraz procesy szczególnie niebezpieczne

Stosowanie materiałów i procesów technologicznych

      Niedopuszczalne jest stosowanie materiałów i procesów technologicznych bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych, a także stosowania substancji chemicznych nieoznakowanych w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację oraz stosowanie niebezpiecznych substancji chemicznych nieposiadających kart charakterystyki i opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem.

      W razie zatrudnienia pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca zastępuje te substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia lub stosuje inne dostępne środki ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

      Jeżeli przedsięwzięcia, o których mowa, nie są technicznie możliwe, pracodawca obowiązany jest w szczególności:

- ograniczyć do minimum liczbę pracowników narażonych na te czynniki,

 - ograniczyć do minimum występowanie tych czynników w środowisku pracy,

- zapewnić stosowanie środków ochrony zbiorowej, a gdy narażenie nie może być zlikwidowane w inny sposób środków ochrony indywidualnej,

- zapewnić przestrzeganie przez pracowników zasad higieny, a w szczególności nie dopuszczać do spożywania posiłków, picia i palenia tytoniu w miejscu pracy,

 - określić w instrukcjach odpowiednie zasady postępowania w razi powstania nieprzewidzianych sytuacji, powodujących poważne zagrożenie dla pracowników,

 - zapewnić oznakowanie miejsc stanowiących zagrożenie dla pracowników.

4.3 Prace szczególnie niebezpieczne

      Pracodawca prowadzący działalność, która stwarza możliwość wystąpienia nagłego niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia pracowników, jest obowiązany podejmować działania zapobiegające takiemu niebezpieczeństwu, w szczególności jest obowiązany zapewnić odpowiednie do rodzaju niebezpieczeństwa urządzenia i sprzęt ratowniczy oraz ich obsługę przez osoby należycie przeszkolone.

      Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby prace związane z możliwością wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego, były wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji.

       Rodzaje takich prac określone zostały w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby (DzU nr 62, poz. 288).

      Zadaniem pracodawcy jest określenie szczegółowych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych, a zwłaszcza zapewnienie:

 - bezpośredniego nadzoru nad tymi pracami wyznaczonych w tym celu osób,

 - odpowiednich środków zabezpieczających, - instruktażu pracowników obejmującego imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań, wymagania bhp przy wykonywaniu poszczególnych czynności.

 

Przez prace szczególnie niebezpieczne rozumie się:

- roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe, prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego

  części

- prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych, - prace z użyciem materiałów niebezpiecznych,

- prace na wysokości, określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach i instrukcjach, a także

- prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane przez pracodawcę jako

  szczególnie niebezpieczne.

      Pracodawca jest obowiązany do ustalania i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych, występujących w zakładzie pracy.

 

5. Służba Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Służba BHP została powołana do życia uchwałą nr 592 Prezydium Rządu z dnia 1 sierpnia 1953 r. Działanie służby BHP uregulowało zarządzenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 16 września 1953 r.

Zmieniająca się sytuacja gospodarcza i polityczna wielokrotnie korygowała kształt aktów prawnych będących podstawą funkcjonowania służby BHP, a mianowicie: - uchwała nr 333 Rady Ministrów z 22 listopada 1968 r.,
- uchwała nr 36 Rady Ministrów z 1 lutego 1974 r.,
- wytyczne nr 25 MPPiSS z 6 sierpnia 1985 r.,
- uchwała nr 14 Rady Ministrów z 18 lutego 1992 r., (stanowiła istotną nowelizację o kwalifikacjach
służby BHP, a także określała jej zadania i uprawnienia),

- znowelizowany w lutym 1996r. Kodeks pracy uzupełnił dotychczasową lukę w przepisach nakładając
na pracodawcę obowiązek powoływania służb BHP w zależności od liczby pracowników,

- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997r.w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy
( Dz.U. nr 109 , poz.704) (określiło szczegółowy zakres działania, uprawnienia, organizację, liczebność i podporządkowanie służby BHP oraz kwalifikacje wymagane do wykonywania zadań służby BHP),

- ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Rozdział X, art. 23711 Służba bezpieczeństwa i higieny pracy [ Dz. U.1998 nr 21 poz. 94],

 - rozporządzenie RM z dnia 2 z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy
[Dz. U. Nr 109, poz. 704, ze zm. W Dz.U z 2004 r. Nr 246, poz. 2468 i z 2005 r. Nr 117, poz. 986].

Zgodnie ze zmianami w rozporządzeniu RM z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bhp wprowadzonymi w 2004 i 2005 r., między innymi ustalono:

Ze względu na postęp naukowo-techniczny w procesach pracy oraz wyższe standardy unijne dotyczące bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia, podwyższono w znowelizowanym rozporządzeniu wymagania zawodowe wobec pracowników służby bhp, np.:

1) Zrezygnowano z zatrudniania osób z wykształceniem średnim, poza osobami posiadającymi zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy. W efekcie pracownicy tej służby muszą mieć odpowiednie kierunkowe przygotowanie zawodowe, takie jak: technik bezpieczeństwa i higieny pracy, wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności "bezpieczeństwo i higiena pracy" lub studia podyplomowe z tej dziedziny.

2) Wprowadzono stanowisko starszego specjalisty ds. bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ustalono wymagania kwalifikacyjne dla tego stanowiska.

3) Dla osób zatrudnionych w służbie bhp i wykonujących jej zadania w dniu wejścia rozporządzenia w życie, nie spełniających określonych wymagań kwalifikacyjnych, utrzymano prawo do zatrudnienia i wykonywania zadań przez 8 lat po dniu wejścia w życie tego aktu wykonawczego.

 

Zgodnie z art. z art. 23711 Kodeksu pracy:

1) Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej służbą "służbą bhp", pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

2) Pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy.

3) O ile przedstawione dotychczas obowiązki pracodawcy dotyczą wszystkich pracodawców, bez względu na wielkość zakładu pracy, o tyle obowiązki w zakresie tworzenia służby bhp są zróżnicowane w zależności od wielkości zakładu pracy.

       Zgodnie bowiem z przepisami Kodeksu pracy pracodawca zatrudniający do 10 pracowników, a do 20, jeżeli jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o Ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, i posiada ukończone niezbędne szkolenie, może sam wykonywać zadania służby bezpieczeństwa i higieny pracy.

4) Pracodawca - w przypadku braku kompetentnych pracowników – może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy.

5) Pracownik służby bhp oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań służby bhp, o którym mowa w pkt. 2, a także specjalista spoza zakładu pracy powinni spełniać wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników tej służby.

6) Pracownik służby bhp oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań tej służby, nie mogą ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla nich następstw z powodu wykonywania zadań i uprawnień służby BHP.

7) Właściwy inspektor pracy może nakazać utworzenie służby bhp, albo zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi.

 

      Wymagania zawarte w znowelizowanym Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy: Na podstawie art.23711 § 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1974 r. – Kodeksu pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 212, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:

1.Służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej "służbą bhp", stanowią wyodrębnione komórki organizacyjne jednoosobowe lub wieloosobowe.

2. Liczbę pracowników służby bhp ustala, pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy.

3.Pracodawca zatrudniający od 100 do 600 pracowników tworzy wieloosobową lub jednoosobową komórkę albo zatrudnia w tej komórce pracownika służby bhp w niepełnym wymiarze czasu pracy.

4.Pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 1 pracownika służby bhp na każdych 600 pracowników.

5.Służba bhp podlega bezpośrednio pracodawcy. U pracodawcy będącego jednostką organizacyjną służba bhp podlega bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bhp.

 

Pracowników służby bhp zatrudnia się na stanowiskach:
- inspektorów,
- starszych inspektorów,
- specjalistów,
- starszych specjalistów oraz
- głównych specjalistów do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy

 

Pracownikami służby bhp mogą być osoby spełniające następujące wymagania kwalifikacyjne:
1) inspektorem do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy może być osoba posiadająca zawód technika bhp,
2) starszym inspektorem do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy może być osoba posiadająca:
   a) zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 3-letni staż pracy w służbie bhp lub
   b) wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo
      studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
3) specjalistą do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy może osoba posiadająca wyższe wykształcenie
   o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe
   w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 1 rok stażu pracy w służbie bhp,
4) starszym specjalistą do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy może być osoba posiadająca wyższe
   wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia
   podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 3-letni staż pracy w służbie bhp,
5) głównym specjalistą do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy może być osoba posiadająca wyższe
   wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia
   podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 5-letni staż pracy w służbie bhp.

6. Kwalifikacje

      Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem kwalifikacyjnym wydanym przez komisje kwalifikacyjne.

      W ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, wprowadza się następujące zmiany:

1a. Sprawdzenie spełnienia wymagań kwalifikacyjnych powtarza się co pięć lat.

1b. W razie stwierdzenia, że eksploatacja urządzeń, instalacji i sieci jest prowadzona niezgodnie  z przepisami dotyczącymi ich eksploatacji, na wniosek pracodawcy, inspektora pracy, Prezesa URE lub innego organu właściwego w sprawach regulacji gospodarki paliwami i energią, o którym mowa w art. 21a, sprawdzenie spełnienia wymagań kwalifikacyjnych należy powtórzyć przed upływem pięciu lat".

      Świadectwa kwalifikacyjne, o których mowa w art. 54 ustawy wymienionej w art. 1, wydane bezterminowo na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują moc przez okres 5 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, ( tj. do dnia 3 maja 2010 r.

      Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci [Dz. U. z 2003 r., Nr 89, poz. 129, poz.1184 oraz z 2005 r. Nr 141, poz. 1189], określa rodzaje urządzeń, instalacji i sieci, przy których eksploatacji jest wymagane posiadanie kwalifikacji, podzielone na trzy następujące grupy: 

Załącznik nr 1:

Grupa 1. Urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne wytwarzające, przetwarzające, przesyłające
i zużywające energię elektryczną:
1) urządzenia prądotwórcze przyłączone do krajowej sieci elektroenergetycznej bez względu na wysokość
napięcia znamionowego,
2) urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne o napięciu nie wyższym niż 1 kV;
3) urządzenia, instalacje i sieci o napięciu znamionowym powyżej 1 kV;
4) zespoły prądotwórcze o mocy powyżej 50 kW;
5) urządzenie elektrotermiczne;
6) urządzenia do elektrolizy;
7) sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego;
8) elektryczna sieć trakcyjna;

9) elektryczne urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym;
10) aparatura kontrolno-pomiarowa oraz urządzenia i instalacje automatycznej regulacji; sterowania
i zabezpieczeń urządzeń i instalacji wymienionych w pkt 1-9;
11) urządzenia techniki wojskowej lub uzbrojenia;
12) urządzenia ratowniczo-gaśnicze i ochrony granic.


Grupa 2. Urządzenia wytwarzające, przetwarzające, przesyłające i zużywające ciepło oraz inne urządzenia:
1) kotły parowe oraz wodne na paliwa stałe, płynne i gazowe, o mocy powyżej 50 kW, wraz z urządzeniami

pomocniczymi;
2) sieci i instalacje cieplne wraz z urządzeniami pomocniczymi, o przesyle ciepła powyżej 50 kW;
3) turbiny parowe oraz wodne o mocy powyżej 50 kW, wraz z urządzeniami pomocniczymi;
4) przemysłowe urządzenia odbiorcze pary i gorącej wody, o mocy powyżej 50 kW;
5) urządzenia wentylacji, klimatyzacji i chłodnicze, o mocy powyżej 50 kW;
6) pompy, ssawy, wentylatory i dmuchawy, o mocy powyżej 50 kW;
7) sprężarki o mocy powyżej 20 kW oraz instalacje sprężonego powietrza i gazów technicznych;
8) urządzenia do składowania, magazynowania i rozładunku paliw, o pojemności składowania
odpowiadającej masie ponad 100 Mg;
9) piece przemysłowe o mocy powyżej 50 kW;
10) aparatura kontrolno-pomiarowa i urządzenia automatycznej regulacji do urządzeń i instalacji
wymienionych w pkt 1-9;
11) urządzenia techniki wojskowej lub uzbrojenia;
12) urządzenia ratowniczo-gaśnicze i ochrony granic.

Grupa 3. Urządzenia, instalacje i sieci gazowe wytwarzające, przetwarzające, przesyłające,
magazynujące i zużywające paliwa gazowe:
1) urządzenia do produkcji paliw gazowych, generatory gazu;
2) urządzenia do przetwarzania i uzdatniania paliw gazowych, rozkładnie paliw gazowych,
urządzenia przeróbki gazu ziemnego, oczyszczalnie gazu, rozprężalnie i rozlewnie gazu płynnego,
odazotownie, mieszalnie;
3) urządzenia do magazynowania paliw gazowych;
4) sieci gazowe rozdzielcze o ciśnieniu nie wyższym niż 0,5 MPa (gazociągi i punkty redukcyjne,
stacje gazowe)
5) sieci gazowe przesyłowe o ciśnieniu powyżej 0,5 MPa (gazociągi, stacje gazowe, tłocznie gazu);
6) urządzenia i instalacje gazowe o ciśnieniu nie wyższym niż 5 kPa;
7) urządzenia i instalacje gazowe o ciśnieniu powyżej 5 kPa;
8) przemysłowe odbiorniki paliw gazowych o mocy powyżej 50 kW;
9) turbiny gazowe;
10) aparatura kontrolno-pomiarowa, urządzenia sterowania do sieci, urządzeń i instalacji
wymienionych w pkt 1-9.

7. Sprzęt ochronny

      Sprzętem ochronnym nazywane są wszelkie przenośne przyrządy i urządzenia chroniące osoby zatrudnione przy urządzeniach elektrycznych lub w pobliżu tych urządzeń przed porażeniem prądem elektrycznym, szkodliwym działaniem łuku lub urazami mechanicznymi.

 

Sprzęt ochronny dzieli się na 4 grupy:

1) sprzęt izolujący,
2) sprzęt chroniący przed pojawieniem się napięcia,
3) sprzęt zabezpieczający przed działaniem łuku elektrycznego i obrażeniami mechanicznymi,
4) sprzęt pomocniczy.

 

Sprzęt izolujący (odizolowujący) człowieka od urządzeń pod napięciem i od ziemi dzieli się na:
1) sprzęt zasadniczy, za pośrednictwem którego można dotykać części będących pod napięciem,
2) sprzęt dodatkowy, który użyty łącznie ze sprzętem zasadniczym pozwala na bezpieczne wykonywanie pracy

   (sam nie stanowi zabezpieczenia):

Podział sprzętu izolującego w urządzeniach do 1 kV i powyżej 1 kV.

- Jako sprzęt izolacyjny wskazujący obecność napięcia stosowane są wskaźniki napięcia do 750 V, wskaźniki

  wysokiego napięcia, amperomierze cęgowe oraz uzgadniacze faz.
- Jako sprzęt chroniący przed pojawieniem się napięcia służą urządzenia przenośne do uziemienia i zwierania.
- Do sprzętu zabezpieczającego zalicza się: słupołazy, szelki bezpieczeństwa, okulary ochronne, maski

  przeciwgazowe, pasy bezpieczeństwa, podnośniki i drabinki.
- Sprzęt pomocniczy stanowią: ogrodzenia, barierki i liny, przekładki izolacyjne, siatki ochronne oraz tablice

  ostrzegawcze.


7.1 Zasady użytkowania sprzętu ochronnego

- Sprzęt ochronny użytkowany i zapasowy należy przechowywać w miejscach wyznaczonych, w warunkach zapewniających utrzymanie ich w pełnej sprawności.

- Pracodawca ustala sposób ewidencjonowania i kontroli sprzętu ochronnego.

- Bezpośrednio przed każdorazowym użyciem sprzętu należy sprawdzić jego stan techniczny oraz datę jego ważności. Zabronione jest używanie sprzętu niesprawnego bądź uszkodzonego.

- Osoby dozoru powinny okresowo sprawdzać stan techniczny, warunki przechowywania i stosowania sprzętu ochronnego i jego ewidencjonowania.

 - Narzędzia pracy i sprzęt ochronny niesprawne lub takie, które utraciły ważność próby okresowej, powinny być niezwłocznie wycofane z użycia.

- Podczas posługiwania się sprzętem zasadniczym należy zwrócić uwagę na stosowanie go zgodnie z przeznaczeniem oraz do napięć nie wyższych niż wynika to z oznaczeń podanych na sprzęcie.

 - Sprzęt ochronny powinien być oznakowany w sposób trwały. Zabrania się używania sprzętu, który nie posiada oznakowania.

- Na każdym rodzaju sprzętu ochronnego powinny być wypisane następujące dane: nazwa producenta, numer ewidencyjny, wysokość napięcia, do jakiego dany sprzęt jest przystosowany, data następnej próby okresowej. Numer ewidencyjny powinien być czytelny i umieszczony w widocznym miejscu.

- Sprzęt ochronny gumowy powinien być przechowywany w temperaturze nie wyższej niż 25°C, w stanie nie naprężonym, w miejscach nie narażonych na działanie promieni słonecznych.

- Sprzęt wykonany z materiałów higroskopijnych (np. z bakelitu lub drewna) należy przechowywać w suchych, zamkniętych pomieszczeniach lub w szczelnych futerałach.

7.2 Terminy badań okresowych sprzętu ochronnego

      Niezależnie od przeglądów dokonywanych przed każdorazowym użyciem sprzętu ochronnego poszczególne rodzaje sprzętu należy poddawać badaniom okresowym w zakresie ustalonym w normach przedmiotowych lub dokumentacji fabrycznej. Badaniom tym podlega zarówno sprzęt użytkowany jak i sprzęt zapasowy.

Badania sprzętu ochronnego wykonują upoważnione laboratoria.

Terminy badań okresowych sprzętu ochronnego

      W przypadku braku wymagań odnośnie badań okresowych, badania takie powinny być wykonywane w zakresie i terminach określonych w szczegółowych instrukcjach bhp.  W zakresie badań okresowych sprzętu podstawowe znaczenie odgrywa próba napięciowa. Zasady i warunki przeprowadzania takiej próby określają normy przedmiotowe.