Przewody ochronne

Spis treści

 

      1. Wprowadzenie

      Podstawowym elementem układu sieci i zastosowanego środka ochrony przed porażeniem elektrycznym przy uszkodzeniu jest uziemiony przewód ochronny (PE lub PEN), nie obciążony prądami roboczymi, do którego przyłącza się części przewodzące dostępne w celu objęcia ich ochroną przeciwporażeniową.

      1.1. Wybrane terminy i definicje
      W normach PN-EN 61140:2995/A1:2008 wersja polska. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym -- Wspólne aspekty instalacji i urządzeń oraz PN-HD 60364-4-41:2009 wersja polska. Instalacje elektryczne niskiego napięcia -- Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa -- Ochrona przed porażeniem elektrycznym, określone zostały następujące definicje:
      Przewód ochronny (PE), to przewód przeznaczony do celów bezpieczeństwa np. ochrony przed porażeniem elektrycznym;
      Przewód ochronno-neutralny (PEN), to przewód spełniający zarówno funkcje przewodu ochronnego (PE) jak i przewodu
      neutralnego (N);
      Połączenie wyrównawcze, to połączenie elektryczne pomiędzy częściami przewodzącymi w celu wyrównania
      potencjałów;
      Połączenie wyrównawcze ochronne, to połączenie wyrównawcze dla celów bezpieczeństwa (np. ochrona przed
      porażeniem elektrycznym);
      Przewód wyrównawczy ochronny, to przewód ochronny przeznaczony do połączenia wyrównawczego ochronnego,
      zapewniający elektryczne połączenie części przewodzących dostępnych i/lub części przewodzących obcych, powodujący
      wyrównanie potencjałów łączonych części.
      Za pomocą przewodów wyrównawczych ochronnych realizowane są połączenia wyrównawcze główne i miejscowe;
      Przewód uziemiający; to przewód stanowiący drogę przewodzącą, lub jej część, pomiędzy danym punktem sieci,
       instalacji lub urządzenia a uziomem.
      Zacisk połączenia wyrównawczego; to zacisk umieszczony na urządzeniu lub wyposażeniu przewidziany dla połączenia
      elektrycznego z systemem połączeń wyrównawczych;
      Zacisk połączenia ochronnego, to zacisk przeznaczony dla celów połączenia wyrównawczego ochronnego;
      Główna szyna wyrównawcza (uziemiająca), jest częścią układu uziemiającego instalacji, umożliwiająca połączenie
      elektryczne pewnej liczby przewodów w celach wyrównania potencjałów (uziemieniowych);
      Część przewodząca dostępna; to część przewodząca urządzenia, której można dotknąć, nie będąca normalnie pod
      napięciem, i która może znaleźć się pod napięciem, jeśli zawiedzie izolacja podstawowa;
      Część przewodząca obca; to część przewodząca nie będąca częścią instalacji elektrycznej i mogąca przyjmować
       potencjał elektryczny, zwykle potencjał ziemi.

      1.2. Stosowania przewodów ochronnych i przewodów ochronnych wyrównawczych
      Podstawowe wymagania odnośnie stosowania przewodów ochronnych (PE, PEN) i przewodów ochronnych wyrównawczych (PB, PBE i PBU) zawarte są w  normach:
           1) PN-HD 60364-5-54 Instalacje elektryczne niskiego napięcia; Część 5-54: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego
              – Uziemienia, przewody ochronne i przewody połączeń ochronnych;
           2) PN-EN 60445:2011 Zasady podstawowe i bezpieczeństwa przy współdziałaniu człowieka  z maszyną, znakowanie
              i identyfikacja -- Identyfikacja zacisków urządzeń i zakończeń przewodów. Identyfikacja przewodów kolorami albo
              znakami alfanumerycznymi.

▲ do góry

      2. Przewody ochronne w instalacjach elektrycznych

      2.1. Ogólny podział przewodów w instalacjach elektrycznych

          Ze względu na funkcje pełnione w instalacjach elektrycznych wyróżnia się:
          1) Przewody czynne a.c.: liniowe (L), neutralny (N), środkowy (M);
          2) Przewody czynne d.c: przewód dodatni (L+), przewód ujemny (L-);
          3) Przewody ochronne: (PE, PEN, PEL*, PEM**);
          4) Przewody połączeń ochronnych wyrównawczych (PB),
             - uziemiony (PBE),
             - nieuziemiony (PBU);
          5) Przewody uziemiające:
             - przewód uziemiający funkcjonalny (FE),
             - przewód wyrównawczy funkcjonalny (FB).
          przy czym:
          * PEL – przewód łączący funkcje przewodu ochronnego, uziemiającego oraz liniowego,
          ** PEM – przewód łączący funkcje przewodu ochronnego, uziemiającego oraz środkowego.

      2.2. Rodzaje przewodów ochronnych
            Przewody ochronne (PE lub PEN) są to przewody lub żyły w przewodach wielożyłowych, które zgodnie z normą PN-HD 60364-4-41 powinny spełniać wymagania dotyczące ochrony przy uszkodzeniu przez samoczynne wyłączenie zasilania.

      2.2.1. Przewody lub elementy przewodzące wykorzystywane jako przewody ochronne
          
1) Jako przewody ochronne w instalacjach elektrycznych mogą być stosowane:
              - żyły przewodów wielożyłowych,
              - izolowane lub gołe przewody prowadzone we wspólnej osłonie z przewodami czynnymi,
              - ułożone na stałe przewody gołe lub izolowane,
              - metalowe powłoki kabli, pancerzy kabli, ekranów kabli, przewodów plecionych, przewodów koncentrycznych,
                metalowych rur instalacyjnych, podlegających warunkom ustalonym w pkt. 2) a) oraz b);

           2) W obrębie urządzeń o metalowej obudowie, jak niskonapięciowe rozdzielnie albo przewody szynowe, metalowe
              obudowy lub ramy mogą być wykorzystane jako przewody ochronne, jeżeli spełniają trzy następujące warunki:
              a) ich ciągłość elektryczna jest zapewniona przez konstrukcję lub odpowiednie połączenie gwarantujące
              ochronę przed uszkodzeniami natury mechanicznej, chemicznej lub elektrochemicznej,
              b) odpowiadają wymaganiom dotyczącym przekrojów przewodów ochronnych,
              c) umożliwiają przyłączenie innych przewodów ochronnych w każdym wcześniej ustalonym punkcie odgałęzienia.

              Części przewodzące obce mogą być wykorzystane jako przewody ochronne PE, jeżeli spełniają jednocześnie
              wymagania określone w punktach a) i b), a ponadto:
                 - nie mogą być usunięte w czasie, gdy pełnią funkcję przewodów ochronnych, chyba że
                   zastosowane zostały zastępcze przewody ochronne (np. przewód bocznikujący wodomierz),
                -  na długości stanowiącej zastępczy przewód ochronny mają oznaczenie barwne wymagane
                   od przewodu ochronnego;

           3) Jeżeli rura wodociągowa wykorzystana (za zgodą ich właściciela) jako przewód ochronny, jest wyposażona
               w zawory i/lub wodomierze, to muszą być one zbocznikowane. Przekrój przewodu bocznikującego musi spełniać
               wymagania stawiane przekrojowi przewodu ochronnego, np.:
               - przekrój linki miedzianej ocynkowanej nie powinien być większy niż 16 mm2,
               - przekrój linki stalowej ocynkowanej - 25 mm2,
               - przekrój taśmy stalowej o grubości co najmniej 3 mm - 60 mm2;

           4) Następujące części metalowe nie są dopuszczone do stosowania jako przewód ochronny lub jako przewody
               ochronne wyrównawcze:
               - metalowe rury wodociągowe,
               - rury zawierające łatwopalne gazy lub płyny,
               - elementy konstrukcyjne narażone na naprężenia mechaniczne w czasie normalnej pracy,
               - ruchome lub giętkie części metalowe, z wyjątkiem przeznaczonych do celów ochrony,
               - ruchome lub giętkie części metalowe,
               - linki podtrzymujące oprzewodowanie,
               - korytka lub drabinki instalacyjne.

      Podstawowe wymagania odnośnie stosowania przewodów ochronnych i przewodów połączeń ochronnych w instalacjach elektrycznych określa norma PN-HD 60364-5-54:2010 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Uziemienia, przewody ochronne i przewody połączeń ochronnych.

      2.2.2. Przekroje przewodów ochronnych

      1) Według PN-HD 60364-5-54 przekrój każdego przewodu ochronnego (PE, PEN) powinien spełniać warunki samoczynnego wyłączenia zasilania, według PN-HD 60364-4-41 i powinien wytrzymywać spodziewany prąd zwarciowy określony zależnością:

Iz ≥ kp∙ Idd

      gdzie:
      Idd - długotrwała obciążalność przewodu odczytana z katalogu producenta lub normy PN-IEC 60364-5-523, w A,
       kp- współczynnik poprawkowy uwzględniający sposób ułożenia przewodu lub kabla.
      Minimalne przekroje przewodów ochronnych przedstawia tablica 1.

Tablica 1. Minimalny przekrój przewodów ochronnych

      Wartości podane w tablicy 1. są obowiązujące dla przewodów ochronnych wykonanych z takiego samego materiału, co przewody fazowe. W innych przypadkach przekrój przewodu ochronnego powinien być tak dobrany, aby jego konduktancja nie była mniejsza od konduktancji przewodu spełniającego wymagania określone w tablicy 1.

      Przekrój przewodów ochronnych w sieciach o układzie TT może zostać ograniczony do:
       - 25 mm2 dla miedzi lub
       - 35 mm2 dla aluminium,
     pod warunkiem, że uziomy punktu neutralnego źródła zasilania RB i części przewodzących dostępnych RA są elektrycznie niezależne.

         2) Wymagany przekrój przewodu ochronnego (PE, PEN), przez który przepływa prąd zwarciowy
         nie dłużej niż 5 s, powinien być dobrany zgodnie z IEC 60949 lub odczytany z tablicy 1, albo obliczony ze wzoru:

 

      gdzie:
      S – przekrój przewodu ochronnego, w mm2,
       I – wartość skuteczna spodziewanego prądu zwarciowego, w A (wg IEC 60949),
       t – czas wyłączania urządzenia ochronnego, w s,
      k – współczynnik, którego wartość zależy od materiału przewodu, izolacji i temperatury.

      Zaciski przewodów ochronnych powinny umożliwiać przyłączenie przewodów o przekrojach wymaganych w normie PN-HD 60364-5-64.
      Gdy uzyskana wartość przekroju przewodu ochronnego nie jest wartością znormalizowaną, to należy ją zwiększyć do najbliższej wartości przekroju znormalizowanego.
      Ponieważ metalowe powłoki przewodów o izolacji mineralnej zgodnych z EN 60702-1 mają obciążalność zwarciową większą niż żyły fazowe, nie wymaga się sprawdzania ich przekroju, kiedy są one wykorzystywane jako przewody ochronne.

      2.2.3. Przekrój przewodu ochronnego, który nie jest częścią przewodu lub kabla wielożyłowego lub nie jest we wspólnej osłonie z przewodami fazowymi, nie powinien być mniejszy niż:
      - 2,5 mm2 Cu lub 16 mm2 Al, jeżeli zapewniona jest ochrona przed uszkodzeniami mechanicznymi, albo
      - 4 mm2 Cu lub 16 mm2 Al, w przypadku niestosowania ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi.

      2.2.4. Jeżeli przewód ochronny jest wspólny dla dwóch lub więcej obwodów, jego przekrój powinien być:
      - obliczony zgodnie z zależnością w pkt. 2.2.2. dla najbardziej niekorzystnych wartości spodziewanego prądu
        zwarciowego i czasu wyłączania w tych obwodach, lub
      - dobrany zgodnie z tablicą 1 do największego przekroju przewodu fazowego w obwodzie.

      2.3. Wymagania dotyczące stosowania przewodu ochronno-neutralnego

      W sieciach o układzie TN pojedynczy przewód (żyła) może spełniać równocześnie funkcję przewodu ochronnego (PE) i neutralnego (N), pod warunkiem, że jest ułożony na stałe i nie należy do obwodu, w którym zastosowano układ ochronny różnicowoprądowy.
      Zabrania się stosowania przewodu ochronnego PEN w oprzewodowaniu ruchomym, a także wykorzystywania metalowych osłon oprzewodowania jako przewodów PEN, z wyjątkiem  obudów przewodów szynowych zgodnie z EN 61534-1. Wymagania te znacznie ograniczają stosowanie układu TN-C w instalacjach odbiorczych.
       Przewód ochronno-neutralny (PEN) może być używany tylko w instalacjach elektrycznych ułożonych na stałe, mieć izolację właściwą do napięcia nominalnego układu i, ze względu na wytrzymałość mechaniczną, powinien mieć przekrój co najmniej 10 mm2 z miedzi lub 16 mm2 z aluminium.

      Jeżeli w jakimkolwiek punkcie instalacji, funkcje neutralne i ochronne są zapewnione przez oddzielne przewody, połączenie przewodu neutralnego z jakąkolwiek inną częścią uziemioną w instalacji jest niedopuszczalne (np. z przewodem ochronnym). Dopuszcza się jednak utworzenie z przewodu PEN więcej niż jednego przewodu neutralnego i więcej niż jednego przewodu ochronnego. Dla poprawnego przyłączenia utworzonych przewodów należy wyznaczyć oddzielne zaciski lub szyny przeznaczone dla przewodów ochronnych i oddzielne dla przewodów neutralnych.

      Izolacja, sposób ułożenia i połączenia przewodu ochronno-neutralnego (PEN) muszą spełniać wymagania stawiane przewodom czynnym, np. mieć izolację właściwą do napięcia nominalnego układu. Nie wymaga się izolowania przewodów (zacisków, szyn) PEN w obrębie rozdzielnic i sterownic oraz w liniach napowietrznych.

      2.4. Ciągłość elektryczna przewodów ochronnych

      Wymaga się, aby przewody ochronne były odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi, chemicznymi lub elektrochemicznymi, oddziaływaniem sił elektrodynamicznych i termodynamicznych.
      Połączenia elektryczne przewodów ochronnych powinny być dostępne dla kontroli i badań z wyjątkiem połączeń:
      - niedostępnych, np. zalewanych masą izolacyjną,
      - w obudowie nierozbieralnej,
      - w metalowych kanałach i obudowach przewodów szynowych oraz
      - tworzących części urządzenia.

      W przewodach ochronnych nie wolno umieszczać:
      - aparatury zabezpieczającej i łączeniowej, ponieważ mogłoby to doprowadzić do przerwania ich ciągłości elektrycznej,
      - łączników, z wyjątkiem specjalnych połączeń rozłączalnych za pomocą narzędzia w celu przeprowadzania badań,
      - żadnych specjalistycznych urządzeń w układach monitoringu ciągłości połączeń uziemiających (np. czujników
        eksploatacyjnych, cewek).
      Części przewodzących dostępnych urządzenia nie należy wykorzystywać w roli połączenia ochronnego innych urządzeń.

      2.5. Wspólne uziemienie ochronne i funkcjonalne
      W przypadku stosowania wspólnego przewodu ochronnego i funkcjonalnego uziemiającego, to powinien on przede wszystkim spełniać wymagania stawiane przewodom ochronnym, natomiast dodatkowo - w zakresie funkcjonalności (patrz R064-004).

      Dopuszcza się, aby przewód powrotny PEL (przewód łączący funkcje przewodu ochronnego, uziemiającego oraz liniowego) lub PEM (przewód łączący funkcje przewodu ochronnego, uziemiającego oraz środkowego) prądu stałego do zasilania układów techniki informacyjnej był wykorzystany jako wspólny przewód uziemiający i ochronny. Nie należy stosować części przewodzących obcych jako przewodów PEL lub PEM.

      2.6. Rozmieszczenie przewodów ochronnych
      W przypadku, gdy środkiem ochrony przed porażeniem elektrycznym jest wyłącznik  nadprądowy, to przewód ochronny powinien być częścią tego samego układu oprzewodowania co przewody fazowe lub powinien być umieszczony w ich bezpośredniej bliskości.

      2.7. Wzmocnione przewody ochronne
      Jeżeli przewidziano odbiorniki z planowanym ciągłym ich przyłączeniem i z prądem w przewodzie ochronnym przekraczającym 10 mA, to wzmocnienie przewodów ochronnych można uzyskać w sposób następujący:
      - zastosować przewód ochronny o przekroju co najmniej 10 mm2 Cu lub 16 mm2 Al, na małej jego długości, albo
      - zastosować drugi przewód ochronny, co najmniej o takim samym przekroju jak wymagany w ochronie przy uszkodzeniu.
       Powinien on być ułożony do punktu, w którym przewód ochronny ma przekrój nie mniejszy niż 10 mm2 Cu lub 16 mm2 Al.
       W tej sytuacji należy zapewnić oddzielny zacisk dla drugiego przewodu ochronnego w urządzeniu.

▲ do góry

      3. Przewody ochronne wyrównawcze

      Istotne znaczenie w ochronie przeciwporażeniowej odgrywają ochronne połączenia wyrównawcze, jako małooporowe połączenia elektryczne różnych części przewodzących o różnym potencjale, wyrównujące tę różnicę potencjałów. Mogą to być połączenia bezpośrednie części przewodzących dla celów ochrony przed porażeniem elektrycznym, a także połączenia wyrównawcze funkcjonalne lub połączenia pośrednie np. za pomocą ograniczników przepięć, dla celów ochrony przeciwprzepięciowej lub ochrony odgromowej.
      Połączenia wyrównawcze odgrywają określoną rolę w różnych układach i systemach ochronnych, np. jako ochrona uzupełniająca w układach ochrony przeciwporażeniowej przy uszkodzeniu, ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej a także w ochronie przed elektryzacją statyczną, ochronie przeciwwybuchowej i przeciwpożarowej. Często jeden i ten sam przewód wyrównawczy może pełnić określoną rolę w dwóch i więcej układach lub systemach ochrony pod warunkiem spełnienia stawianych przez nie wymagań.
      Zastosowanie ochronnych połączeń wyrównawczych ma na celu ograniczenie do wartości dopuszczalnych długotrwale, w danych warunkach wpływów zewnętrznych, napięć występujących pomiędzy różnymi częściami przewodzącymi. Każdy budynek powinien mieć połączenia wyrównawcze główne.
      Przewody wyrównawcze ochronne nie stanowią elementu obwodów prądowych instalacji i urządzeń elektrycznych i w normalnych warunkach pracy nie są obciążone prądami roboczymi lub zwarciowymi. Jednak w warunkach pewnych zakłóceń, związanych głównie z uszkodzeniem izolacji podstawowej i w konsekwencji ze zwarciem doziemnym, mogą w tych przewodach przepływać prądy o znacznych wartościach.
      Jako przewody wyrównawcze ochronne mogą być stosowane miedziane przewody jednożyłowe, miedziane żyły przewodów wielożyłowych oraz stalowe przewody gołe lub pokryte trwałymi powłokami antykorozyjnymi. W miejscach, w których przewody gołe byłyby narażone na przyspieszoną korozję, należy stosować przewody izolowane lub przewody pokryte trwałymi powłokami antykorozyjnymi.
      Wymagania dotyczące przewodów wyrównawczych ochronnych są określone w normie PN-HD 60364-5-54:2010, która rozróżnia główne połączenia wyrównawcze, wykonane w najniższej kondygnacji budynku, oraz połączenia wyrównawcze miejscowe wykonywane w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym, np. w łazienkach, pralniach, hydroforniach, kotłowniach itp. Przewód wyrównawczy ochronny  łączący dwie części przewodzące dostępne powinien mieć przewodność nie mniejszą niż przewód ochronny o mniejszym przekroju, przyłączony do części przewodzących dostępnych.

      Wymagane przekroje przewodów głównych połączeń wyrównawczych i przewodów miejscowych połączeń wyrównawczych przedstawiono w tablicy 2.

Tablica 2. Wymagane przekroje przewodów połączeń wyrównawczych
 

      3.1. Przewody głównych połączeń wyrównawczych
      Główne połączenia wyrównawcze wykonuje się dla całego budynku, jako galwaniczne połączenie wszelkich części przewodzących obcych ze sobą i z przewodem ochronnym (PE) instalacji elektrycznej.

      Zgodnie z normą PN-HD 60364-5-54:2010 oraz HD 60364-4-41, najmniejszy dopuszczalny przekrój głównych przewodów wyrównawczych ochronnych, ze względu na wytrzymałość mechaniczną, wynosi:
      - 6 mm2 w przypadku przewodu miedzianego,
      - 16 mm2 w przypadku przewodu aluminiowego,
      - 50 mm2 w przypadku przewodu stalowego.

      Przewody głównych połączeń wyrównawczych, umieszczone w najniższej (przyziemnej) kondygnacji budynku, łączą z główną szyną wyrównawczą:
      - przewody uziemienia ochronnego lub ochronno-funkcjonalnego,
      - przewody ochronne PE lub ochronno-neutralne PEN,
      - przewody połączeń wyrównawczych funkcjonalnych, w przypadku ich stosowania,
      - metalowe rury oraz metalowe urządzenia wewnętrznych instalacji wody zimnej, wody gorącej,
        centralnego ogrzewania, gazu, klimatyzacji,
      - metalowe powłoki i pancerze kabli elektroenergetycznych,
      - metalowe elementy konstrukcyjne budynku (np. zbrojenia), itp.

      Elementy przewodzące wprowadzane do budynku z zewnątrz (rury, kable) powinny być przyłączone do głównej szyny wyrównawczej możliwie jak najbliżej miejsca ich wprowadzenia.

       Bardzo ważne jest rozróżnienie głównych połączeń wyrównawczych od uziemień. Aby określone elementy mogły być wykorzystane jako uziomy, muszą one spełniać określone wymagania i musi być zgoda właściwej jednostki na ich wykorzystanie. Dotyczy to na przykład rur wodociągowych, kabli itp. Niektóre elementy jak np. rury gazu, palnych cieczy itp. nie mogą być wykorzystywane jako uziomy.

      3.2. Przewody miejscowych połączeń wyrównawczych

      Miejscowe połączenia wyrównawcze wykonane w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym, obejmują tylko określone urządzenia i stanowią uzupełnienie dla ochrony dodatkowej w odniesieniu do połączeń ochronnych PE pod warunkiem, że mają osobny zacisk wyrównawczy i oddzielny ułożony osobno przewód wyrównawczy (PB).
      Do pomieszczeń o zwiększonym zagrożeniu należą przede wszystkim: łazienki wyposażone w wannę lub/i basen natryskowy, hydrofornie, pomieszczenia wymienników ciepła, kotłownie, pralnie, kanały rewizyjne, pomieszczenia rolnicze i ogrodnicze oraz przestrzenie, w których nie ma możliwości zapewnienia skutecznej ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania po przekroczeniu wartości napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale na częściach przewodzących dostępnych.

      Miejscowe połączenia wyrównawcze powinny obejmować:
      - części przewodzące dostępne,
      - części przewodzące obce,
      - przewody ochronne instalacji elektrycznej i wyposażenia,
      - metalowe konstrukcje i zbrojenia budowlane.

      Wymagany przekrój żył miejscowych przewodów wyrównawczych nie powinien być mniejszy od:
      a) najmniejszego przekroju przewodów ochronnych (PE, PEN), w przypadku połączeń między częściami
          przewodzącymi dostępnymi,
      b) połowy przekroju przewodu ochronnego (PE, PEN), w przypadku połączeń między częściami przewodzącymi
          dostępnymi i obcymi,
      c) przyjętego przekroju minimalnego:
          - 2,5 mm2 Cu, z zastosowaniem ochrony przed uszkodzeniami,
          - 4 mm2 Cu, bez zastosowania ochrony przed uszkodzeniami.

      Przewód wyrównawczy ochronny łączący części przewodzące dostępne z częściami przewodzącymi obcymi, powinien mieć konduktancję nie mniejszą niż połowa konduktancji odpowiedniego przewodu ochronnego (Obie konduktancje odnoszą się do jednostki długości przewodu).

      Wszystkie połączenia i przyłączenia przewodów biorących udział w ochronie przed porażeniem elektrycznym powinny być wykonane w sposób pewny, trwały w czasie, chroniący przed korozją. Przewody należy łączyć ze sobą przez zaciski przystosowane do materiału, przekroju oraz ilości łączonych przewodów, a także środowiska, w którym połączenie to ma pracować.

      Przykład połączeń wyrównawczych głównych oraz połączeń wyrównawczych miejscowych w budynku mieszkalnym przedstawia rysunek 1.

 

Rys. 1. Połączenia wyrównawcze główne i miejscowe w budynku mieszkalnym
Oznaczenia: 1 – złącze lub rozdzielnica główna budynku, 2 - instalacja kanalizacyjna, 3 - instalacja wodociągowa,
4 - instalacja centralnego ogrzewania, 5 - instalacja gazowa, 6 - wstawka izolacyjna, 7 - część przewodząca obca,
8 - wanna, 9 - listwa uziemiająca połączeń miejscowych, 10 - uziom urządzenia piorunochronnego, jeżeli
jest niezbędny, 11- przewód odprowadzający urządzenia piorunochronnego, GSW - główna szyna wyrównawcza,
PB - przewody wyrównawcze ochronne, E - przewód uziemiający. LPS - urządzenie piorunochronne

▲ do góry

      4. Oznaczenie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów

      Oznaczenie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów powinno być zgodne z wymaganiami PN-EN 60445:2011 Zasady podstawowe i bezpieczeństwa przy współdziałaniu człowieka z maszyną, oznaczanie i identyfikacja -- Identyfikacja zacisków urządzeń i zakończeń przewodów.

      Oznakowanie przewodów i zacisków urządzeń stosuje się w celu:
      - zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania,
      - uzyskania łatwej identyfikacji,
      - uniknięcia pomyłek.

      4.1. Oznaczanie alfanumeryczne

      Identyfikacja zacisków wyposażenia i końcówek wyróżnionych przewodów powinna być wykonana za pomocą jednego z następujących sposobów:
      - rozmieszczenie w sposób geometryczny lub w relacji wzajemnej,
      - kodowanie za pomocą kolorów,
      - stosowanie symboli graficznych,
      - alfanumerycznie (zaleca się w celu zachowania zgodności z dokumentacją i oznaczeniami na zaciskach urządzeń).

      Oznaczenie kolorami, symbolem graficznym lub alfanumerycznie należy umieszczać na danym zacisku albo w jego najbliższym sąsiedztwie. Jeżeli nie istnieje możliwość pomyłki, to można zastosować kod numeryczny i alfanumeryczny.

      4.2. Zasady oznaczania zacisków urządzeń i zakończeń przewodów podane są na rysunku 2

Rys. 2. Zasady oznaczania zacisków urządzeń i zakończeń przewodów

      przy czym:
      a) pojedynczy element z dwoma zaciskami,
      b) pojedynczy element z czterema zaciskami: dwoma końcowymi i dwoma pośrednimi,
      c) urządzenie trójfazowe z sześcioma zaciskami,
      d) urządzenie trójelementowe z dwunastoma zaciskami: sześcioma końcowymi i sześcioma
          pośrednimi.

      Zaciski urządzeń przeznaczone do bezpośredniego przyłączenia określonych żył przewodów oraz zakończeń określonych żył przewodów powinny być znakowane odpowiednimi literami albo znakami graficznymi lub równocześnie literami lub znakami graficznymi w następujący sposób:
      1) Pojedynczy element z dwoma zaciskami oznacza się kolejnym liczbami tak, aby liczba nieparzysta była mniejsza
          niż parzysta; np. 1 i 2;
      2) Pojedynczy element z czterema zaciskami: dwoma końcowymi i dwoma pośrednimi. oznacza się kolejnymi liczbami
          rosnącymi tak, aby liczby dla punktów pośrednich były większe niż liczby punktów końcowych, np. punkty pośrednie
          elementu z punktami końcowymi 1 i 2 będą oznaczone odpowiednio numerami 3 i 4;
      3) Urządzenie trójfazowe z sześcioma zaciskami oznacza się literami, np. U, V, W, które poprzedzają odpowiednie liczby,
          np. U1 i U2; V1 i V2; W1 i W2, odpowiadające fazom układu trójfazowego a.c;
      4) Urządzenie trójelementowe z dwunastoma zaciskami: sześcioma końcowymi i sześcioma pośrednimi oznacza się
          liczbami, które poprzedzają odpowiednie liczby, np. 1.1 i 1.2; 2.1 i 2.2; 3.1 i 3.2.
          W celu uniknięcia pomyłki liczby te powinny być oddzielone kropką.

      W podobnych zestawach elementów, mających takie same oznaczenia literowe, wyróżnia się je liczbami, które poprzedzają odpowiednie litery. Połączenie zacisków urządzenia z żyłami przewodów, oznacza się zgodnie z zasadami kodu alfanumerycznego.
      Do identyfikacji zacisków urządzeń i zakończeń przewodów powinny być używane jedynie wielkie litery alfabetu łacińskiego i cyfry arabskie. Nie należy stosować liter I oraz O, aby uniknąć pomyłek z cyframi 1 i 0. Oznaczenia przewodów cyframi może być stosowane do przewodów jednożyłowych i wielożyłowych. Nie należy oznaczać przewodów cyframi, jeżeli zastosowano już oznaczenia dwubarwne zielono-żółte.
      Oznaczenie cyfrowe powinno być wyraźne i trwałe. Wszystkie cyfry powinny być czytelne i kontrastowe w stosunku do barw izolacji. Przy oznaczaniu cyframi przewodów wielożyłowych wszystkie żyły powinny być oznaczone kolejnymi cyframi. Cyfry należy umieszczać w regularnych (jednakowych) odstępach na całej długości przewodu, przy czym kolejne cyfry powinny być odwrócone w stosunku do cyfr sąsiednich. W celu uniknięcia pomyłek, cyfry 6 i 9 lub jakiekolwiek inne kombinacje zawierające te cyfry należy podkreślać (6, 9, 16, 19).

      4.3. Oznaczanie przewodów kolorami albo znakami alfanumerycznymi

      Przewody powinny być oznaczane kolorami, znakami alfanumerycznymi albo równocześnie obydwoma sposobami.

      Oznaczanie kolorami powinno być stosowane na całej długości przewodu lub na jego zakończeniach przez zastosowanie kolorowej izolacji albo kolorowych oznaczników. Oznaczenie przewodu gołego kolorem powinno być zastosowane na zakończeniu i w punkcie połączenia. Zastosowanie dodatkowego oznakowania, np. alfanumerycznie, pozwoli uniknąć dwuznaczności przy zastosowaniu tylko oznaczania kolorem.

      1) Oznaczenia jednokolorowe

      Oznaczenia jednokolorowe stosowane są do oznaczania przewodów nie pełniących funkcji przewodu ochronnego. Dopuszcza się oznaczanie przewodów następującymi kolorami: czarna, brązowa, czerwona, pomarańczowa, żółta, zielona, niebieska, fioletowa, szara, biała, różowa, turkusowa.

      a) Przewody liniowe w instalacjach wykonanych przewodami jednożyłowymi pod osłoną powinny
          w zasadzie mieć barwę brązową lub czarną i nie mogą być wielobarwne;
      b) Przewód neutralny (N) lub przewód środkowy (M) - w obwodzie powinien być oznaczony za pomocą
          koloru niebieskiego. Zaleca się, dla uniknięcia pomyłek z innymi kolorami, stosowanie koloru
          niebieskiego nasyconego, nazywanego często "jasnoniebieskim". Kolor niebieski nie powinien być
          stosowany do oznaczania innych przewodów, jeżeli zachodzi obawa jego pomylenia.
      Oznaczenie gołego przewodu neutralnego (N) lub środkowego (M) barwą jasnoniebieską powinno być zastosowane na całej długości lub w postaci pasków o szerokości 15 do 100 mm umieszczonych na zespole lub obudowie oraz we wszystkich widocznych i dostępnych miejscach w odległościach, przy których zawsze jest zapewniona możliwość identyfikacji.

      2) Oznaczenia dwukolorowe

      Oznaczenia przewodów ochronnych dwukolorową kombinacją zielono-żółtą służy wyłącznie do wyróżnienia przewodu ochronnego, w celu uzyskania jego jednoznacznej identyfikacji i zapewnienia bezpieczeństwa. Dopuszcza się zastosowanie dodatkowego znakowania przewodów PEN, PEL oraz PEM.

      Oznaczenie dwukolorowej kombinacji zielono-żółtej przewodów ochronnych powinno być wykonane tak, aby na każdym odcinku o długości 15 mm jeden kolor pokrywał od 30% do 70% powierzchni, natomiast drugi kolor - pozostałą część powierzchni.

      Oznaczenie dwukolorowej kombinacji zielono-żółtej przewodów ochronnych gołych, stosowanych jako przewody ochronne, powinno być wykonane na całej długości przewodu lub na każdej jego części dostępnej.

      Izolowane przewody PEN powinny być oznaczone na całej długości kombinacją dwukolorową zieloną i żółtą i dodatkowo na końcach kolorem jasnoniebieskim lub na całej długości kolorem jasnoniebieskim i dodatkowo na końcach kombinacją dwukolorową zielono-żółtą.

      Izolowane przewody PEL powinny być oznaczone na całej długości kombinacją dwukolorową zieloną i żółtą oraz dodatkowo na końcach kolorem niebieskim. Jeżeli zachodzi obawa pomylenia z przewodem PEN lub z przewodem PEM, oznaczenie alfanumeryczne powinno być zastosowane na końcach.

      Izolowane przewody PEM powinny być oznaczone na całej długości kombinacją dwukolorową zieloną i żółtą oraz dodatkowo na końcach kolorem niebieskim. Jeżeli zachodzi obawa pomylenia z przewodem PEN lub z przewodem PEL, oznaczenie alfanumeryczne powinno być zastosowane na końcach.

      4.4. Oznaczanie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów, alfanumerycznie i kolorami

      Zaciski urządzeń przeznaczone do bezpośredniego przyłączenia określonych żył przewodów oraz zakończeń określonych żył przewodów powinny być oznakowane odpowiednimi literami albo znakami graficznymi lub równocześnie literami lub znakami graficznymi zgodnie z wymaganiami norm:
      Oznaczenie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów powinno być zgodne z wymaganiami PN-EN 60445:2011 Zasady podstawowe i bezpieczeństwa przy współdziałaniu człowieka z maszyną, oznaczenie i identyfikacja -- Identyfikacja zacisków urządzeń i zakończeń przewodów.
      Oznaczanie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów, alfanumerycznie i kolorami przedstawia tablica 3.

Tablica 3. Oznaczanie zacisków urządzeń i zakończeń przewodów, alfanumerycznie i kolorami

▲ do góry

Menu serwisu