Ogólne zasady kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych

Spis treści

 

      1. Obowiązek kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych

      1.1. Obowiązek kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych wprowadzają następujące przepisy prawa powszechnego:
      1) Ustawa Prawo budowlane [Dz.U.2013.1409]:
          a) Podczas budowy i przekazywania do użytkowania:
              Art. 25. Do podstawowych obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego należy:
              - sprawowanie kontroli zgodności jej realizacji z projektem… przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej,
              - sprawdzanie jakości robót i wbudowanych wyrobów budowlanych,
              - sprawdzanie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających, uczestniczenie w próbach
                i odbiorach technicznych instalacji, urządzeń… oraz przygotowanie i udział w czynnościach odbioru gotowych
                obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania.
          b) W czasie eksploatacji:
              Art. 62. 1. Obiekty powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę:
              - kontroli okresowej raz na 5 lat, polegającej na badaniu instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu
              sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz
              uziemień instalacji i aparatów;

      2) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny
          odpowiadać budynki i ich usytuowanie, (Dz.U.02.75.690);
      3) Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach
          energetycznych [Dz.U.2013.492];
      4) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 marca 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas
          wykonywania robót budowlanych [Dz.U.03.47.401].

      1.2. Kontrole stanu technicznego instalacji i urządzeń elektrycznych powinny być przygotowywane, organizowane i wykonywane według ustalonego zakresu i metodyki kontroli określonych w normach::
      1) PN-HD 60364-6:2016 Instalacje elektryczne niskiego napięcia − Sprawdzanie;
      2) PN-EN 60079-17:2008 Atmosfery wybuchowe − Kontrola i konserwacja instalacji elektrycznych;
      3) PN-EN 62353:2008 Medyczne urządzenia elektryczne − Badania okresowe i badania po naprawie medycznych.

      Zgodnie z normą PN-HD 60364-6 wyróżnia się następujące pojęcia związane z kontrolą stanu instalacji:
          a) sprawdzanie – wszystkie czynności, za pomocą których kontroluje się zgodność instalacji elektrycznej
              z odpowiednimi wymaganiami normy HD 60364. Sprawdzanie obejmuje oględziny, próby i protokołowanie;
          b) oględziny – kontrola instalacji elektrycznej za pomocą zmysłów (wzrok, słuch, powonienie, dotyk) w celu
              upewnienia się czy wyposażenie elektryczne zostało prawidłowo dobrane i zainstalowane;
          c) próba – użycie w instalacji elektrycznej środków (próbników, mierników), za pomocą których sprawdzana
              jest jej skuteczność. Obejmuje ona ustalenie wartości wielkości mierzonych za pomocą odpowiednich
              przyrządów pomiarowych w celu określenia stanów i wartości niewykrywalnych za pomocą oględzin;
          d) protokołowanie – zapisywanie wyników oględzin i prób;
·         e) konserwacja – powiązanie wszystkich technicznych i administracyjnych czynności łącznie z nadzorem,
              mających na celu utrzymanie instalacji w stanie, w którym spełnia ona wymagane funkcje lub przywrócenie
              jej do tego stanu.

▲ do góry

      2. Kontrole stanu technicznego instalacji elektrycznych

      Każda instalacja elektryczna powinna sprawdzana podczas montażu, o ile jest to w praktyce możliwe, po zakończeniu budowy, przebudowy lub remontu, przed przekazaniem do eksploatacji, a także w trakcie eksploatacji.
         1) Kontrole stanu technicznego instalacji i urządzeń elektrycznych mogą być wykonywane przez osoby wykwalifikowane.
            Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie
            szczegółowych zasad stwierdzania posiadanych kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń
            instalacji i sieci (Dz. U. Nr 89, poz. 828); eksploatacją urządzeń elektrycznych mogą zajmować się osoby, które
            spełniają wymagania kwalifikacyjne dla następujących rodzajów prac i stanowisk pracy:
            a) eksploatacji "E" - do których zalicza się stanowiska osób wykonujących prace w zakresie obsługi, konserwacji,
                remontów, montażu i kontrolno-pomiarowym,
            b) dozoru "D"- do których zalicza się stanowiska osób kierujących czynnościami osób wykonujących prace w zakresie
                określonym w pkt. 1. oraz stanowiska pracowników technicznych sprawujących nadzór nad eksploatacją urządzeń,
                instalacji i sieci.
          Prace, o których mowa w pkt. a, dotyczą wykonywania czynności niezbędnych do dokonania oceny stanu technicznego,
          parametrów eksploatacyjnych, jakości regulacji i sprawności energetycznej urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie
          kontrolno-pomiarowym;
      2) Podczas wykonywania prac kontrolno-pomiarowych należy zapewnić wymaganą przez ustawę Prawo budowlane należytą
          staranność i wiedzę;
      3) Podczas kontroli instalacji należy przestrzegać "zasady ochrony zastanej" polegającej na uwzględnieniu stanu technicznego
          sprawdzanej instalacji elektrycznej, spełniającej wymagania przepisów i norm z okresu ich projektowania i budowy, o ile
          późniejsze przepisy prawa powszechnego nie wymagały doprowadzenia ich do stanu zgodnego ze znowelizowanymi normami
          lub przepisami;
      4) Użycie urządzeń pomiarowych spełniających wymagania PN-EN 61557-10:2013-11 - wersja polska. Bezpieczeństwo
         elektryczne w niskonapięciowych sieciach elektroenergetycznych o napięciach przemiennych do 1 000 V i stałych do 1 500 V
         -- Urządzenia przeznaczone do sprawdzania, pomiarów lub monitorowania środków ochronnych -- Część 10: Wielofunkcyjne
         urządzenia pomiarowe do sprawdzania, pomiarów lub monitorowania środków ochronnych.

      W przypadku rozbudowy lub zmiany istniejącej instalacji należy sprawdzić, czy ta rozbudowa lub zmiana jest zgodna z wymaganiami HD 60364 i czy nie spowoduje pogorszenie stanu bezpieczeństwa istniejącej instalacji elektrycznej. W czasie eksploatacji urządzenia i instalacje elektryczne wymagają okresowych kontroli parametrów charakteryzujących ich pracę oraz stan bezpieczeństwa elektrycznego i ochrony pracy osób zajmujących się eksploatacją.

▲ do góry

      3. Sprawdzanie odbiorcze i okresowe instalacji elektrycznych

          Rozróżnia się następujące rodzaje sprawdzania instalacji elektrycznych:

          1) sprawdzanie odbiorcze stanu technicznego za pomocą oględzin i prób instalacji i urządzeń elektrycznych, w stopniu
              możliwym do wykonania, by określić, czy są spełnione wymagania innych części HD 60364, oraz wymagania dotyczące
              protokółowania wyników sprawdzania odbiorczego. Sprawdzanie odbiorcze odbywa się po wykonaniu nowej instalacji po
              rozbudowie lub przebudowie istniejącej instalacji,

          2) sprawdzanie okresowe stanu technicznego instalacji elektrycznej, by określić, w stopniu możliwym do realizacji,
              czy instalacja i wszystkie elementy jej wyposażenia znajdują się w stanie pozwalającym na ich dalsze użycie oraz
              wymagania dotyczące protokołowania wyników sprawdzania okresowego.

      3.1. Sprawdzanie odbiorcze
            Sprawdzanie odbiorcze urządzenia nowo zainstalowanego lub poddanego przebudowie (modernizacji) wykonuje się poprzez:
            - oględziny elementów badanej instalacji,
            - pomiary parametrów technicznych instalacji,
            - próby funkcjonowania wykonanej instalacji,
            - protokóły odbioru robót zanikających i ulegających zakryciu.

          1) Oględziny instalacji elektrycznej i wyposażenia powinny obejmować:
              a) rodzaj zastosowanych środków ochrony przeciwporażeniowej;
              b) rodzaj zastosowanych budowlanych środków ochrony przeciwpożarowej[
              c) dobór przewodów i ich zabezpieczeń z uwagi na obciążalność prądową i spadek napięcia;
              d) dobór i nastawienie urządzeń monitorujących i sygnalizacyjnych;
              e) dobór i prawidłowe umieszczenie łączników izolacyjnych;
              f) dobór wyposażenia (urządzeń i środków ochrony) do spodziewanych narażeń środowiskowych;
              g) prawidłowe oznaczenie przewodów neutralnych i ochronnych;
              h) przyłączenie łączników jednobiegunowych do przewodów fazowych;
              i) obecność wymaganych schematów i napisów ostrzegawczych lub innych podobnych informacji;
              j) oznakowanie przewodów i ich zacisków oraz urządzeń zabezpieczających;
              k) poprawność połączeń przewodów; należy sprawdzić, czy zaciski są odpowiednio dobrane do przewodów
                  i czy łączenie jest wykonane poprawnie;
              l) obecność i poprawność połączeń przewodów ochronnych PE (PEN), w tym przewodów wyrównawczych
                  głównych i przewodów wyrównawczych miejscowych;
             m) dostępność urządzeń, umożliwiająca wygodną obsługę, identyfikację i konserwację. Sprawdzić należy czy
                  zastosowane urządzenia manewrowe są rozmieszczone w sposób umożliwiający ich łatwą obsługę i konserwację.
            Oględziny instalacji i wyposażenia elektrycznego powinny uwzględniać także wszystkie wymagania szczególne,
            dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Celem oględzin jest także sprawdzenie, czy urządzenie elektryczne
            zostało zainstalowane zgodnie z instrukcjami producenta.

          2) Wymagania dla sprawdzania odbiorczego:
              W normie PN-HD 60364-6 określono następujące wymagania dla sprawdzania odbiorczego:
              a) Każda instalacja elektryczna powinna być sprawdzana podczas montażu, na ile jest to w praktyce możliwe, i po jego
                 ukończeniu, a przed przekazaniem użytkownikowi (w tym protokóły odbioru robót zanikających i ulegających zakryciu
                 do eksploatacji;
              b) Sprawdzenie odbiorcze powinno obejmować porównanie wyników z odpowiednimi kryteriami w celu stwierdzenia,
                  że wymagania HD 60364 zostały spełnione;
              c) Należy zastosować środki ostrożności w celu upewnienia się, że sprawdzenie nie spowoduje niebezpieczeństwa
                  dla osób lub zwierząt hodowlanych oraz nie spowoduje to uszkodzenia obiektu i wyposażenia, nawet gdy obwód
                  jest wadliwy;
              d) W przypadku rozbudowy lub zmiany istniejącej instalacji należy sprawdzić, czy ta rozbudowa lub zmiana jest zgodna
                  z wymaganiami HD 60364 i czy nie spowoduje pogorszenia stanu bezpieczeństwa;
              e) Sprawdzenie odbiorcze powinno być wykonane przez osobę wykwalifikowaną, kompetentną w zakresie sprawdzania;
               f) Osobie dokonującej sprawdzania odbiorczego należy udostępnić informacje niezbędne do wykonania tego sprawdzenia,
                  (np. kompletne schematy i plany instalacji oraz zestawienia przedstawiające pełny jej układ) i następujące dane:
                  - obciążenie szczytowe poszczególnych obwodów,
                  - długość, liczba i przekrój przewodów oraz sposób ich ułożenia,
                  - umiejscowienie łączników izolacyjnych,
                  - rodzaj, typ oraz nastawienie zabezpieczeń nadprądowych i innych oraz ich usytuowanie, jeśli występują,
                  - prąd zwarciowy początkowy oraz prąd zwarciowy wyłączalny zabezpieczeń.

          3) Norma PN-HD 60364-6 w załączniku C podaje wskazówki stosowania postanowień rozdziału 61 "Sprawdzanie odbiorcze":
              a) wprowadza wymagania sprawdzania poprawności wykonania przegród ognioodpornych i innych środków
                  zapobiegawczych rozprzestrzenianiu się ognia oraz przed skutkami działania ciepła;
              b) wymaga sprawdzania doboru przewodów do obciążalności prądowej i spadku napięcia oraz sprawdzania
                  doboru i nastawienia urządzeń zabezpieczających i ostrzegawczych;
              c) wymaga sprawdzenia istnienia schematów, napisów ostrzegawczych lub innych podobnych informacji;
              d) wymaga sprawdzania poprawności połączeń przewodów. Zaleca się sprawdzić, czy zaciski są odpowiednio
                  dobrane do przewodów, które mają być połączone i czy połączenie to wykonane poprawnie.
                  W razie wątpliwości zaleca pomiar rezystancji połączeń. Rezystancja połączenia nie powinna być większa
                  niż rezystancja przewodu o długości 1 m o przekroju równym najmniejszemu przekrojowi łączonych przewodów;
              e) przy pomiarze impedancji pętli zwarciowej należy uwzględnić wzrost rezystancji przewodów ze wzrostem
                  temperatury spowodowanej zwarciem, aby zmierzona wartość impedancji zwarciowej spełniała wymagania
                  podane w pkt. 411,4. PN-HD 60364-4-41;
               f) wymaga sprawdzenia dostępu do urządzeń umożliwiającego ich wygodną obsługę, identyfikację i konserwację.

          4) W zakresie sprawdzenia odbiorczego, w zależności od potrzeb, należy przeprowadzić następujące próby i wykonać je (w miarę możliwości) w następującej kolejności:
              a) ciągłości przewodów ochronnych, w tym przewodów połączeń wyrównawczych,
              b) rezystancji izolacji przewodów instalacji elektrycznej,
              c) ochrony za pomocą obwodów SELV, PELV lub separacji elektrycznej,
              d) rezystancji/impedancji izolacji podłóg i ścian,
              e) ochrony przy uszkodzeniu poprzez samoczynne wyłączenie zasilania,
               f) ochrony uzupełniająca przed dotykiem bezpośrednim i przy uszkodzeniu,
              g) sprawdzenie biegunowości,
              h) sprawdzenie kolejności faz,
              i) próby funkcjonalne i operacyjne,
              j) spadku napięcia.

      Jeżeli wynik którejkolwiek próby wskazuje na niespełnienie wymagań, próbę tę i każdą próbę poprzedzającą, na wynik której wykryte uszkodzenie mogło wpłynąć, należy powtórzyć po usunięciu przyczyny uszkodzenia.
      Opisane w normie metody wykonywania prób podano jako metody odniesienia; nie wyklucza się stosowania innych metod, pod warunkiem że dadzą one wyniki, co najmniej równie miarodajne.
      Przyrządy pomiarowe oraz urządzenia i metody monitoringu należy dobrać zgodnie z odpowiednimi częściami EN 61557. Jeżeli używa się innych urządzeń pomiarowych, to powinny one mieć nie mniejszy stopień dokładności i bezpieczeństwa.

      3.2. Sprawdzanie okresowe
       1) W normie PN-HD 60364-6:2016 Rozdział 5.6 określone zostały wymagania dotyczące sprawdzania okresowego stanu technicznego instalacji elektrycznej, by określić, w stopniu możliwym do realizacji, czy instalacja i wszystkie elementy jej wyposażenia znajdują się w stanie pozwalającym na ich dalsze użytkowanie oraz wymagania dotyczące protokółowania wyników sprawdzania okresowego.

      W instalacjach elektrycznych pozostających pod stałym skutecznym nadzorem, objętych stałym monitorowaniem stanu instalacji i urządzeń elektrycznych, zapewniającym profilaktyczną konserwację zapobiegawczą podczas normalnego użytkowania, sprawdzenie okresowe może być zastąpione odpowiednim systemem stałych kontroli i konserwacji instalacji i wyposażenia przez osoby wykwalifikowane.
      Podejście użytkowników do planowania i realizacji kontroli stanu technicznego instalacji i urządzeń elektrycznych powinno być racjonalne i powinno zmierzać do ograniczenia, w miarę technicznych i ekonomicznych możliwości, kosztownych badań tylko do tych, które są niezbędne.

      2) Sprawdzenie okresowe, obejmujące szczegółowe badanie instalacji, należy przeprowadzać bez jej demontażu lub - jeżeli jest wymagany - z częściowym jej demontażem, i uzupełnić właściwymi próbami i pomiarami, łącznie ze sprawdzeniem mającym na celu wskazanie, że spełnione są wymagania dotyczące czasów samoczynnego wyłączania zasilania przez wyłączniki różnicowoprądowe (RCD), aby zapewnić:
          a) bezpieczeństwo osób i zwierząt hodowlanych przed skutkami porażenia elektrycznego i oparzenia;
          b) ochrony obiektu przed uszkodzeniem spowodowanym pożarem lub ciepłem powstałym na skutek uszkodzenia instalacji;
          c) przekonanie, że instalacja nie jest uszkodzona lub obniżone jej właściwości nie pogorszą bezpieczeństwa;
          d) identyfikację wad instalacji i odstępstw od wymagań normy PN-HD 60364-6, które mogą spowodować niebezpieczeństwo.

      3) Sprawdzenie okresowe stanu technicznego instalacji i urządzeń elektrycznych powinno w szczególności obejmować:
          a) sprawdzenie dokumentacji eksploatacyjnej obiektu (instrukcje eksploatacji, książki i raporty urządzeń, dokumenty
             z oględzin, przeglądów, konserwacji, napraw bieżących i remontów, protokół z poprzednich prób i pomiarów okresowych;
          b) oględziny dotyczące ochrony podstawowej (ochrony przed dotykiem bezpośrednim);
          c) pomiar rezystancji izolacji przewodów instalacji;
          d) badanie ciągłości elektrycznej przewodów ochronnych;
          e) sprawdzenie środków ochrony przy uszkodzeniu.

      W protokole z kontroli należy odnotować wszystkie stwierdzone uszkodzenia, pogorszenia stanu, wady lub niebezpieczne warunki. Odnotowane powinny być również znaczne ograniczenia zakresu sprawdzania okresowego w stosunku do normy PN-HD 60364-6. i ich przyczyny.

      4) Sprawdzenie okresowe instalacji elektrycznej powinno zapewnić użytkownikom wszystkie niezbędne informacje dotyczące:
          a) stopnia realizacji zaleceń i uwag z poprzedniej kontroli (jeżeli poprzedni protokół jest niedostępny, konieczne
              jest dodatkowe badanie);
          b) aktualnego stanu technicznego znajdujących się w użytkowaniu urządzeń i instalacji elektrycznych oraz
          c) prawidłowości doboru i skuteczności działania zastosowanych środków ochronnych przed:
              - porażeniem prądem elektrycznym,
              - prądem przetężeniowym,
              - przepięciami,
              - pożarem.

      W czasie prób i pomiarów odbiorczych i okresowych, należy zastosować niezbędne techniczne i organizacyjne środki ostrożności tak, aby mieć pewność, że sprawdzenie okresowe nie spowoduje niebezpieczeństwa dla osób lub zwierząt hodowlanych i nie będzie przyczyną uszkodzenia obiektu i wyposażenia nawet wtedy, gdy obiekt nie jest w pełni sprawny.

▲ do góry

      4. Terminy przeprowadzania kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych      

Obowiązek przeprowadzania kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznej wprowadza w art. 62 Ustawa Prawo budowlane [Dz.U.2013.1409].
      Zgodnie z ustawą obiekty powinny być czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę okresowej kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.
      Kontrole okresowe stanu technicznego instalacji wykonuje się w określonych odstępach czasu w celu sprawdzenia, czy nie doszło do uszkodzeń lub niedopuszczalnego pogorszenia parametrów instalacji lub ich części, w okresie od poprzedniego badania, w takim stopniu, że użytkowanie ich jest niebezpieczne.
      Zgodnie z PN-HD 60364-6 częstość sprawdzania okresowego instalacji powinna być ustalana z uwzględnieniem rodzaju instalacji i wyposażenia, jej zastosowania i działania, częstości i jakości konserwacji oraz wpływów zewnętrznych, na które jest narażona.
      Przedział ten może wynosić na przykład parę lat, z wyjątkiem podanych niżej przypadków, w których może wystąpić większe ryzyko i powinny być wymagane krótsze okresy, np.:
      − miejsca pracy lub pomieszczenia, w których występuje ryzyko porażenia elektrycznego,
         pożaru lub wybuchu spowodowanego degradacją,
      − miejsca pracy lub pomieszczenia, w których znajdują się instalacje zarówno niskiego, jak i wysokiego napięcia,
      − obiekty gromadzące publiczność,
      − tereny budowy,
      − instalacje bezpieczeństwa (np. oświetlenia awaryjnego).
      W instalacjach elektrycznych pozostających pod stałym skutecznym nadzorem, objętych stałym monitorowaniem stanu instalacji i urządzeń elektrycznych, zapewniającym profilaktyczną konserwację zapobiegawczą podczas normalnego użytkowania, sprawdzenia okresowe mogą być zastąpione odpowiednim systemem stałej kontroli i konserwacji instalacji i wyposażenia przez osoby wykwalifikowane.

▲ do góry

Menu serwisu