RATOWNICTWO

Wprowadzenie

     Pierwsza pomoc przedlekarska polega na wykonywaniu prostych czynności i zabiegów, których celem jest ratowanie zagrożonego życia i zdrowia osób poszkodowanych, do czasu zapewnienia opieki lekarskiej. Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy jest bardzo istotna  z punktu widzenia jej skuteczności.

      Udzielenie pierwszej pomocy przedlekarskiej powinni być rozpoczęte jak najszybciej, gdyż w miarę upływu czasu szanse na uratowanie ulegają szybkiemu zmniejszeniu. Przypadki wymagające pierwszej pomocy przedlekarskiej są najczęściej wynikiem: ciężkich uszkodzeń ciała (duże rany, złamania, zmiażdżenia, poparzenia), nagłych zachorowań (serce, śpiączki), zatruć.

      Wszystkie te przypadki mogą doprowadzić do zaistnienia stanów zagrożenia życia, gdyż z różnych powodów doprowadzają do upośledzenia funkcjonowania układu krążenia lub oddychania. Zadaniem ratownika w tych przypadkach jest podtrzymanie oddychania i krążenia, czyli funkcji ważnych dla życia poszkodowanego, oraz niedopuszczenie do powstania dodatkowych ciężkich komplikacji do czasu przybycia pomocy lekarskiej.

      Udzielenie pierwszej pomocy na miejscu wypadku najczęściej polega na:

      Pierwsza pomoc dla porażonego prądem elektrycznym polega w pierwszej kolejności na uwolnieniu porażonego spod działania prądu elektrycznego, a następnie, w zależności od stanu porażonego, udzielenie pomocy przedlekarskiej, polegającej na podstawowym podtrzymaniu czynności życia. Czynności te powinny być  wykonywane do czasu zapewnienia fachowej opieki lekarskiej.

      Ich zakres powinien obejmować te czynności ratownicze, które będą możliwe do wykonania przez osoby posiadające podstawowe umiejętności udzielania pierwszej pomocy.

Uwolnienie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV

      Uwolnienie porażonego spod działania prądu elektrycznego jest wstępnym i nieodzownym etapem postępowania ratunkowego. W przypadku jednego ratownika należy równocześnie przystąpić do uwolnienia porażonego i wzywać pomoc. W sytuacji większej grupy osób jednej z nich zlecamy wezwanie pomocy lekarskiej. Osoba ratująca, kierując się własnym bezpieczeństwem oraz zasadą szybkiego działania musi zdecydować o sposobie uwolnienia poszkodowanego spod działania napięcia w zależności od warunków w jakich doszło do porażenia.

Istnieją dwa zasadnicze sposoby uwolnienia porażonego spod działania napięcia:

1) wyłączenie napięcia właściwego obwodu elektrycznego,

2) odciągnięcie porażonego od urządzeń będących pod napięciem.

      Wyboru właściwej metody uwolnienia porażonego spod napięcia dokonuje udzielający pomocy, mając na względzie własne bezpieczeństwo i potrzebę jak najszybszego uwolnienia porażonego.

Wyłączenie napięcia należy dokonać jednym z następujących sposobów:

- przez otwarcie właściwych łączników od strony zasilania,

- przez usunięcie wkładek bezpiecznikowych z obwodu zasilania. Wyjmowanie bezpieczników mocy

  powinno odbywać się za pomocą:

  - uchwytów przeznaczonych do tego celu,

  - przez przecięcie przewodów od strony zasilania za pomocą urządzeń z izolowanymi rękojeściami  

    i przy zastosowaniu środków chroniących przed skutkami łuku elektrycznego. Nie wolno stosować

    tego sposobu w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem,

- przez zwarcie przewodów od strony zasilania. Sposób ten należy stosować  tylko w liniach

  napowietrznych. Zwarcia dokonuje się za pomocą odpowiedniej zarzutki metalowej.

      Odciągnięcie porażonego od urządzeń pod napięciem należy wykonać w sytuacji, gdy wyłączenie napięcia trwałoby zbyt długo lub było trudniejsze i bardziej niebezpieczne do wykonania. Czynność odciągnięcia porażonego od urządzeń pod napięciem należy wykonać szczególnie ostrożnie, zwracając uwagę na własne bezpieczeństwo.

      W urządzeniach do 1 kV, gdy nie można wyłączyć napięcia lub odciągnąć porażonego, można zastosować sposób polegający na odizolowaniu porażonego od podłoża, poprzez podłożenie pod nogi materiału izolacyjnego, a następnie odciągnięcie po przerwaniu przepływu prądu rażeniowego.

      Przy uwalnianiu porażonego spod działania napięcia jako podstawowy materiał izolacyjny należy stosować izolowany sprzęt ochronny. W razie braku sprzętu ochronnego w obwodach do 1 kV można stosować jako materiał izolacyjny zastępczy: suche drewno, tworzywa sztuczne, suche materiały tekstylne.

      Gdy porażenie nastąpiło na wysokości, a wyłączenie napięcia może spowodować groźny upadek porażonego, wówczas należy przed wyłączeniem napięcia zabezpieczyć go przed skutkami upadku.

      Osoba ratująca powinna dokonać wyboru metody i sposobu uwolnienia porażonego spod działania prądu elektrycznego w zależności od warunków, w jakich nastąpiło porażenie, mając na uwadze zarówno własne bezpieczeństwo jak i potrzebę natychmiastowego uwolnienia porażonego.

Uwolnienie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powyżej 1 kV

      Uwolnienia porażonego od działania prądu elektrycznego o napięciu powyżej 1 kV należy dokonać jedną z następujących metod:

1) przez wyłączenie napięcia właściwego obwodu elektrycznego,

2) przez odciągnięcie rażonego od urządzeń będących pod napięciem.

      Wyłączenie napięcia dokonuje się przez otwarcie właściwych łączników. Przed zdjęciem porażonego z urządzenia, które zostało wyłączone, należy upewnić się o braku napięcia za pomocą wskaźnika napięcia, a następnie rozładować urządzenie z ładunków szczątkowych, zachowując wymagane przy tych czynnościach środki ostrożności.

      Odciągnięcie porażonego spod urządzeń będących w stanie załączenia w przypadku braku możliwości wyłączenia napięcia – należy wykonać posługując się sprzętem ochronnym – zasadniczym i dodatkowym, pamiętając o zakazie bezpośredniego dotknięcia porażonego lub urządzeń będących pod napięciem.

      Po uwolnieniu  porażonego od działania prądu elektrycznego należy dokonać rozpoznania stanu jego organizmu i ocenić zagrożenie życia. Należy działać szybko i zdecydowanie, bo szanse ratunku maleją w miarę upływu czasu. W zależności od stwierdzonych objawów, należy postępować wg. poniższego schematu:

Postępowanie po uwolnieniu porażonego spod działania prądu elektrycznego:

a) zapewnić bezpieczeństwo dla dalszego postępowania (dla siebie i poszkodowanego),

b) ocenić stan przytomności porażonego, sprawdzić czy reaguje na sygnały zewnętrzne

    i pytania ratownika.  

      Ocena stanu porażonego jest podstawową czynnością, od której bezpośrednio zależy sposób i zakres udzielanej pierwszej pomocy.

 Porażony przytomny - reaguje na sygnały osoby ratującej.

      Utrzymane krążenie krwi i oddycha, a więc nie ma bezpośredniego zagrożenia życia. Porażony jest przytomny i  powinien pozostawać w pozycji leżącej (celem ułatwienia oddychania i krążenia krwi).

Postępowanie:

– ocenić rozmiar obrażeń ciała. Dokładnie obejrzeć porażonego, sprawdzić czy nie występują inne urazy ciała

   jak: oparzenia, złamania, rany i krwawienia,

– wezwać pomoc lekarską jeżeli jest potrzebna,

– porażonego wygodnie ułożyć, rozluźnić ubranie w okolicy szyi, klatki piersiowej i brzucha. W tej pozycji

   poszkodowany powinien pozostawać do przybycia lekarza,

– przez cały czas należy sprawdzać przytomność.

Porażony nieprzytomny – oddycha, krążenie krwi jest utrzymane.

      Porażony nieprzytomny, oddycha i ma wyczuwalne tętno na tętnicy szyjnej (zachowane krążenie) powinien być ułożony w pozycji bocznej ustalonej, jeżeli nie ma podejrzenia uszkodzenia kręgosłupa (np. upadek z  wysokości). Pozycja taka zapobiega zapadaniu się języka z zamknięciem wejścia do krtani oraz umożliwia odpływ śliny i wymiocin na zewnątrz. Istotne znaczenie ma stała obserwacja stanu porażonego i szybka interwencja w razie zatrzymania oddychania lub krążenia.

Postępowanie:

- możliwie szybko wezwać pomoc lekarską,

- porażonego ułożyć na boku, rozluźnić ciasne części ubrania szczególnie wokół szyi, bez przerwy

  obserwować, albowiem oddech może się zatrzymać,

- udrożnić drogi oddechowe przez odchylenie głowy do tyłu i wysunięcie żuchwy (unikać zbyt silnego

  odchylania głowy w przypadku podejrzenia uszkodzenia odcinka szyjnego kręgosłupa), usunąć ciała obce

  z jamy ustnej poszkodowanego, które w oczywisty sposób mogą tamować oddychanie. Jeśli występują

  trudności, należy odwrócić poszkodowanego na plecy i w tej pozycji udrożnić drogi oddechowe,

- obserwować ruchy klatki piersiowej,

- regularnie sprawdzać tętno, najlepiej wyczuwalne na tętnicy szyjnej,

- zająć się opatrzeniem innych uszkodzeń ciała oraz przygotowaniem transportu. Transport poszkodowanego

  do lekarza powinien odbywać się w pozycji leżącej.

 Porażony nieprzytomny - brak oddechu, tętno jest obecne.

      Serce tłoczy krew resztkami tlenu do narządów ciała. Stopniowo wzrasta niedotlenienie mózgu. Brakowi oddychania towarzyszy sinica, czyli sino-niebieskawy kolor skóry, najwyraźniej widoczny na twarzy i wargach. Źrenice oczu są bardzo szerokie i nie reagują na światło, tzn. nie zwężają się pod wpływem światła. Należy natychmiast po udrożnieniu dróg oddechowych rozpocząć sztuczną wentylację płuc.

Postępowanie:

- poszkodowanego ułożyć na wznak, porozpinać uciskające części garderoby,

- udrożnić drogi oddechowe przez odchylenie głowy do tyłu i wysunięcie żuchwy, oczyść jamę ustną 

  z resztek jedzenia, zapewnić dopływ świeżego powietrza. Zabiegi udrażniające drogi oddechowe muszą

  być wykonane jak najszybciej ponieważ stanowią one nieodzowny, ale jedynie wstępny etap przed

  sztuczną wentylacją płuc,

- wykonać 10 wdmuchnięć (sztucznych oddechów) w ciągu 1 minuty,

- możliwie szybko wezwać pomoc lekarską,

- rozpocząć sztuczne oddychanie,

- okresowo sprawdzać oddech i tętno.

Porażony nieprzytomny – nie oddycha, brak tętna.

      Nawet resztki tlenu zawartego we krwi nie docierają do mózgu, który pozbawiony tlenu szybko zamiera. Brak dostawy tlenu do mózgu przez około 3 – 4 minut powoduje wystąpienie w nim nieodwracalnych uszkodzeń. Życie porażonego jest bezpośrednio zagrożone. Występują objawy bezdechu i prawie jednocześnie: - źrenice oczu powiększają się i stają się ogromne, na tętnicy szyjnej brak tętna.

Akcja ratunkowa polega na stosowaniu sztucznego oddychania  i wytworzenia sztucznego krążenia krwi.  Akcja ratunkowa może być skuteczna, jeżeli została podjęta natychmiast przed upływem 3-4 minut od chwili zatrzymania normalnego krążenia, przez co najmniej dwóch ratowników. W tym przypadku jeden ratownik winien rozpocząć sztuczne oddychanie,  a drugi pośredni masaż serca.

Postępowanie:

- możliwie szybko wezwać pomoc lekarską,

- rozpocząć postępowanie utrzymania życia poszkodowanego,

- poszkodowanego przewróć go na plecy; najlepiej na twardym podłożu,

- udrożnić drogi oddechowe, odchylić poszkodowanemu głowę i unieść brodę (żuchwę),

- rozpocząć sztuczne oddychanie oraz pośredni masaż serca,

- po 15 uciśnięciach klatki piersiowej odchylić głowę, unieść brodę i wykonać dwa efektywne wdmuchnięcia,

  natychmiast po tym umieścić ręce z powrotem na mostku,

- kontynuować sztuczne oddychanie i uciskanie w stosunku: 2 wdmuchnięcia - 15 uciśnięć,

- jeżeli pomocy dokonuje dwóch ratowników to jeden z nich wykonuje sztuczne oddychanie, drugi zaś

  zewnętrzny ucisk klatki piersiowej, przy czym jeden oddech wykonuje się na pięć uciśnięć mostka,

- uniesienie brody i odchylenie głowy powinno być utrzymywane przez cały czas. Czynności wykonywane

  przez dwóch ratowników są mniej męczące,

- wdmuchnięcie powietrza powinno zwykle zajmować 2 sekundy, podczas których uciski klatki piersiowej

  powinny być wstrzymane; powinny być one wznawiane natychmiast po wdmuchnięciu powietrza do klatki

  piersiowej, kiedy ratownik odsunie swoje usta od twarzy ofiary.

Metody sztucznego oddychania

      Metody sztucznego oddychania mogą być bezpośrednie i pośrednie. Wybór metody uzależniony jest od stanu poszkodowanego.

Metody bezpośrednie

      Bezpośrednie metody sztucznego oddychania są najskuteczniejsze i polegają na bezpośrednim przekazywaniu powietrza do płuc porażonego. Warunkiem decydującym o skuteczności sztucznego oddychania jest utrzymanie stałej drożności dróg oddechowych oraz przekazywanie właściwej objętości powietrza.

1) Metoda (usta – usta)

      W metodzie usta-usta ratownik obejmuje szczelnie ustami usta ratowanego, wdmuchuje swoje powietrze wydechowe, jednocześnie utrzymując drożność dróg oddechowych prawą ręką oraz szczelnie zaciskając otwory nosowe ratowanego (kciukiem i palcem ręki lewej leżącej na czole ratowanego). Zawsze rozpoczynamy od wykonania 2 wdmuchnięć do płuc ratowanego.

Postępowanie:

- ułożyć porażonego na plecy,

- udrożnić drogi oddechowe, odchylić porażonemu głowę i unieść brodę (żuchwę),

- usunąć widoczne przeszkody z ust porażonego, nie ruszać dobrze umocowanych protez zębowych,

- wykonać dwa efektywne wdmuchnięcia, z których każdy sprawi, że klatka piersiowa uniesie się i opadnie,

- utrzymać żuchwę uniesioną do góry oraz niewielkie otwarcie ust porażonego,

- wykonać głęboki wdech i przyłożyć szczelnie swoje usta wokół ust porażonego, szczelnie zaciskając otwory

  nosowe ratowanego (kciukiem i palcem wskazującym ręki lewej leżącej na czole ratowanego),

- wdmuchnąć powietrze mocno w usta porażonego, obserwując unoszenie się klatki piersiowej; jeden pełny

  wdech wykonać przez 1,5 - 2 sekundy; objętość wdmuchiwanego powietrza dla osoby dorosłej wynosi

  400 + 800 ml,

- utrzymując głowę odchyloną a żuchwę uniesioną (wysuniętą), odsunąć swoje usta od ust porażonego

  i obserwować opadanie klatki piersiowej,

- wykonać następny pełny wdech i powtórzyć cały proces, wykonując w sumie 10 wdmuchnięć w czasie

  około 1 minuty,

- sprawdzić przytomność, oddychanie i tętno porażonego,

- jeśli tętno jest obecne, kontynuować wentylowanie płuc porażonego, sprawdzając tętno po każdych

 10 wdmuchnięciach lub co 1 minutę.

2) Metoda usta-nos - polega na tym, że ratownik zamiast obejmować swymi ustami usta porażonego, obejmuje jego nos u podstawy i wdmuchuje powietrze przez nos do płuc, rozpoczynając od 2 wdechów. Wargę dolną porażonego należy przycisnąć do górnej, aby powietrze wdmuchiwane przez nos nie uciekało przez usta.

3) Metoda usta-nos-usta - polega na tym, że ratujący obejmuje swymi ustami jednocześnie usta i nos porażonego. Metodę tę stosuje się w zasadzie przy ratowaniu niemowląt i dzieci.

Uwagi do metod bezpośrednich

      W momencie pojawienia się samoistnych oddechów u porażonego, ratujący powinien jeszcze ok. 5 razy na minutę wspomagać go swym oddechem, dostosowując się do tempa oddechów porażonego. Gdy pojawią się samoistne i głębokie oddechy a porażony odzyska przytomność, wówczas należy starać się zapewnić mu dostateczną ilość ciepła (okryć starannie całe jego ciało).

Metody pośrednie

      W przypadku braku możliwości zastosowania sztucznego oddychania metodą bezpośrednią (np. przy uszkodzeniu twarzy porażonego) należy zastosować jedną z dwóch metod pośrednich:

— metodę Silwestra-Broscha, polegającą na ułożeniu porażonego na plecach, zalecaną w przypadku

    stwierdzenia braku krążenia lub

— metodę Holger-Nielsena, polegającą na ułożeniu porażonego na brzuchu, zalecaną do stosowania w

    przypadku utrzymania krążenia krwi.

      Metody te polegają na wykonywaniu czynności związanych z unoszeniem rąk porażonego (wdech) i następnie uciskaniem klatki piersiowej (wydech), w tempie około 10-12 razy na minutę.

Aktualna instrukcja ratowania porażonych nie zaleca stosowania metod pośrednich, jako metod o znacznie mniejszej skuteczności, ale w praktyce niekiedy występuje taka potrzeba.

Metoda Holgera - Nielsena stosowana jest gdy twarz porażonego jest uszkodzona i krążenie krwi trwa. Przy zastosowaniu tej metody nie można wykonywać pośredniego masażu serca. Metoda ta pozwala wprowadzić jednorazowo ok. 220 ml powietrza i jest męcząca.

Postępowanie:

      Porażonego ułożyć na brzuchu, ręce pod głową. Głowa oparta policzkiem na rękach. Ratownik na jednym kolanie umieszczonym przy głowie porażonego. Stopa drugiej nogi przy łokciu porażonego.

Przy wdechu– porażonego należy uchwycić za ramiona tuż nad łokciami i unieść je ku górze.

Przy wydechu ręce porażonego ułożyć na podłożu, podnieść obie dłonie do łopatki porażonego i ucisnąć klatkę piersiową przenosząc cały ciężar ciała na wyprostowane w łokciach ręce. Tempo oddychania – 10 - 12 razy na minutę (co 6 s oddech). Należy bez przerwy obserwować twarz, klatkę piersiową i brzuch porażonego, ponieważ skurcze mięśni i samodzielne ruchy tych części ciała mogą sygnalizować powracanie czynności oddechowej.

Metoda Silvestra - Brocha – należy ją stosować jeżeli  porażony ma uszkodzoną twarz i stwierdzi się zatrzymanie krążenia. Metoda ta pozwala wprowadzić jednorazowo ok. 270 ml powietrza. Wystąpienie wymiotów u porażonego, stanowi śmiertelne niebezpieczeństwo, gdyż powoduje zalanie treścią wymiotną dróg oddechowych.   Przy zastosowaniu tej metody możemy wykonywać pośredni masaż serca.

Akcja ratownicza

      Porażonego ułożyć na plecach. Pod łopatkami podkład zrolowany z miękkiego materiału. Głowa zwisa ku tyłowi. Ratownik na jednym kolanie umieszczonym za głową porażonego. Stopa drugiej nogi dotyka barku. Chwyt za dłonie.

Przy wdechu–wyprostowane ręce porażonego unieść ku górze i odprowadzić poza siebie aż dłonie dotkną

podłoża.

Przy wydechu – ręce porażonego należy przenieść na klatkę piersiową. Skrzyżować je na mostku. wycisnąć

powietrze i wykonać cztery uciski masażu serca. Tempo oddychania – 13 razy na minutę (co 5 s oddech).

Hiperwentylacja ratownika – czyli nadmiar tlenu i brak dwutlenku węgla we krwi – może wystąpić jako skutek licznych i głębokich wdechów. Objawy mroczki przed oczami i zawroty głowy. Przerwać sztuczne oddychanie. Zrobić głęboki  wydech. Nie oddychać przez 15 sekund. Objawy powinny ustąpić - kontynuować sztuczne oddychanie.

Uciskanie klatki piersiowej - pośredni masaż serca:

      W wyniku zatrzymania czynności serca, zbyt słabych jego skurczów lub wystąpienia migotania komór sercowych ustaje krążenie krwi.  Wówczas tętno tętnicy szyjnej nie jest wyczuwalne. Zatrzymanie krążenia wiąże się zawsze z utratą przytomności i ustaniem oddychania. Natychmiastowe zastosowanie pośredniego masażu serca połączonego z wykonywaniem sztucznego oddychania może przywrócić krążenie. Pośredni masaż serca polega na rytmicznym ugniataniu przez naciskanie mostka w kierunku kręgosłupa.

Postępowanie:

- poszkodowanego należy ułożyć na plecach, na twardym podłożu z ewentualnym uniesieniem jego kończyn

  dolnych co zwiększa powrót krwi żylnej do serca u dorosłych, przy czym głowa powinna być odchylona ku

  tyłowi,

- uklęknąć przy poszkodowanym i wyznaczyć miejsce ucisku na mostku. W tym celu ułożyć 3 połączone

  palce (drugi, trzeci i czwarty) swojej ręki na brzuchu poszkodowanego i przesunąć je w kierunku wyrostka

  mieczykowatego na mostku aż trzy palce znajdą się na jego powierzchni,

- pochylić się nad poszkodowanym, wyprostować łokcie i oburącz ucisnąć pionowo na dolną część mostka,

  aby ugiął się w kierunku kręgosłupa na głębokość 4 - 5 cm w dół i działać tylko z taką siłą, która do tego

  wystarcza,

- zwolnić ucisk bez utraty kontaktu pomiędzy twoją dłonią a mostkiem poszkodowanego, a następnie

  powtarzać ucisk z częstością  80 - 100 uciśnięć na minutę (ok. 2 uciśnięcia na sekundę).

 Pośredni masaż serca należy wykonywać na zmianę ze sztucznym oddychaniem, według ustalonych zasad:

a)  w wykonaniu dwóch ratowników, jeden stosuje sztuczny oddech 12 razy na minutę a drugi pośredni

     masaż serca z częstością 80 uścisków na minutę. Stosunek liczbowy częstości oddechu do częstości

     uciskanego mostka powinien wynosić wówczas  1 : 5,

b) w wykonaniu jednego ratownika: 2 oddechy – 15 ucisków, 2 oddechy – 15 ucisków, itd.

      Masaż serca jest skuteczny, jeżeli przywrócił samodzielną pracę serca lub wywołuje ruch krwi dający się stwierdzić obecnością na tętnicy szyjnej fali tętna synchronicznej z naciśnięciami mostka. Podczas wykonywania pośredniego masażu serca może nastąpić złamanie żeber, ale zabiegu nie wolno przerywać, ponieważ przerwanie go skazuje porażonego bezwzględnie na śmierć.

      Pośredni masaż serca powinien być wykonywany przez osoby odpowiednio w tym kierunku wyszkolone, rozumiejące dobrze jego zasady i wskazania do jego podejmowania. O powodzeniu skutecznie przeprowadzonego masażu serca świadczy pojawienie się tętna na tętnicy szyjnej i wyraźne zmniejszenie się rozszerzonych uprzednio źrenic.

      Nie wolno wykonywać pośredniego masażu serca na wszelki wypadek, a jedynie tylko po niewątpliwym stwierdzeniu zatrzymania krążenia krwi.

Dalsza pomoc przedlekarska

      Prąd elektryczny poza działaniem ogólnym wywołującym utratę przytomności, ustanie krążenia i oddychania wywiera także działanie miejscowe. U porażonych prądem mogą wystąpić: oparzenia skóry i oczu (opatrzenia oparzeń dokonuje się w drugiej kolejności tj. po sztucznym oddychaniu, masażu serca), złamania i zwichnięcia, rany i związane z tym krwawienie żylne lub tętnicze.

Oparzenia skóry – począwszy od pierwszego do trzeciego stopnia należą do stosunkowo częstych obrażeń ciała. Miejsc oparzonych nie wolno niczym polewać ani smarować. Ratujący powinien starać się nie uszkodzić pęcherzy oparzeniowych i nie nakładać opatrunku. Należy natomiast założyć opatrunek ochronny na miejsca zniszczonych pęcherzy i na miejsca zwęglone przez położenie na nie jałowej gazy, a na nią warstwy waty lub ligniny odpowiednio umocowanej opaską.

Oparzenia oczu– wymagają szybkiej interwencji lekarza najlepiej okulisty. Na czas transportu przyłożyć na oczy jałowa gazę, a na nią warstwę waty. Gazę można zwilżyć roztworem kwasu borowego lub zimną czystą wodą.

Złamania i zwichnięcia

      Wymagają odpowiedniego unieruchomienia kości i stawów przez zastosowanie opatrunku. Obowiązuje zasada unieruchomienia dwóch stawów sąsiadujących z miejscem złamania, choćby prowizorycznie.

Jeżeli stwierdzi się, że którykolwiek duży staw (np. bark, łokieć, kolano) jest usztywniony lub zniekształcony (zwichnięcie), to należy starać się czymkolwiek unieruchomić kości tworzące ten staw, nie zmieniając ich ustawienia.

      Jeżeli widoczne jest lub podejrzewa się złamanie kości w obrębie kończyn, to należy starać się unieruchomić złamaną kończynę, pamiętając o zasadzie unieruchomienia dwóch stawów sąsiadujących z miejscem złamania.

      Gdy nie ma niczego odpowiedniego do tego celu, wówczas należy umocować rękę do tułowia, nogę do nogi, palec do palca.

      Poszkodowanego ze złamanym kręgosłupem lub miednicą należy ułożyć na twardym podłożu (deska, drzwi, podłoga samochodu) i transportować bez zmian pozycji do zakładu leczniczego.

Zachłyśnięcie – ciało obce w krtani lub tchawicy

      W sytuacji, gdy ciało obce wniknęło zamiast do przełyku - do krtani lub tchawicy, wystąpi tzw. zachłyśnięcie. Poszkodowany gwałtownie próbuje wciągnąć powietrze  i ma uczucie duszenia się. Skóra twarzy sinieje, poszkodowany jest niespokojny, przerażony, pokrywa się potem, akcja serca przyspiesza się, a przy całkowitym zatkaniu dróg oddechowych dochodzi do bezdechu, zatrzymania akcji serca i zgonu. Jak z tego wynika, szybka pomoc jest w tym wypadku ratowaniem życia. Wniknięcie ciała obcego zwykle wyzwala odruch kaszlu, który z kolei często umożliwia wykrztuszenie ciała obcego z dróg oddechowych.

Postępowanie::

• gdy poszkodowany jest w stanie wykonywać ograniczone wdechy i wydechy należy silnie uderzać go

  w plecy między łopatkami,

• gdy takie postępowanie nie przynosi skutku należy zastosować tzw. manewr Heimlicha:

  - ratujący staje z tyłu za poszkodowanym,

  - obejmuje go oburącz za brzuch w okolicy między pępkiem i wyrostkiem mieczykowatym,

  - nagłym, mocnym ruchem przyciska poszkodowanego do siebie, powodując gwałtowne uciśnięcie

    przepony,

  - dodatkowo umieszcza w czasie uścisku własne, zwinięte pięści w dołku podsercowym.

      Takie postępowanie powoduje gwałtowny, krótkotrwały, bierny wydech, podczas którego ciało obce może być wyciśnięte z tchawicy. Gdy poszkodowany traci przytomność i przewraca się należy mocno, również gwałtownie, uciskać jego brzuch w kierunku klatki piersiowej. Jeśli i to nie pomaga, należy rozpocząć postępowanie dla podtrzymania czynności życia.

Krwotok - rany i krwawienia

      Do obrażeń dość często powstających podczas pracy należą różnych rozmiarów zranienia. Drobne, płytkie rany nie są na ogół groźne. Natomiast rany, w których uległy przecięciu lub przerwaniu większe naczynia krwionośne, zwłaszcza tętnice, mogą być groźne dla życia, jeżeli krwotok nie zostanie opanowany.

Krwotok - jest to wynaczynienie się krwi z układu krwionośnego wskutek urazowego lub chorobowego uszkodzenia ściany naczyń czy serca. Krwotok może być żylny, miąższowy i tętniczy. W zależności od przestrzeni, do której następuje wylew krwi, krwotok może być zewnętrzny lub wewnętrzny. Krwotok ma charakter krwotoku zewnętrznego, jeśli krew wylewa się na zewnątrz powłok oraz wewnętrznego, jeśli krew wylewa się do zamkniętych jam ciała (jama brzuszna, jama opłucnowa, osierdzie I inne) lub uszkodzonych narządów (wątroba, śledziona).

      Skutki krwotoku zależą także od szybkości utraty krwi. Nagła utrata powyżej 500+1000 ml krwi jest niebezpieczna, może powodować wstrząs, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

      W przypadku krwotoku wewnętrznego ocena ilości utraconej krwi jest praktycznie niemożliwa. Stąd tępe urazy nadbrzusza ze względu na możliwość rozerwania narządów wewnętrznych i spowodowania krwotoku są bardzo niebezpieczne. Rozpoznanie krwotoku wewnętrznego odbywa się na podstawie pośrednich objawów wstrząsu.

      Duża i nagła utrata krwi oraz wywołany tym wstrząs są bezpośrednią przyczyną zagrożenia życia. Dla osób udzielających pierwszej pomocy ważna jest znajomość cech zagrażającego wstrząsu.

Należą do nich:

• przyspieszenie tętna powyżej 140 uderzeń na minutę,

• spadek ciśnienia tętniczego poniżej 80+70 mm Hg,

• pobudzenie ruchowe, niepokój,

• częste zaburzenia orientacji,

• bladość skóry, szum w uszach, mroczki przed oczami,

• zawroty głowy,

• skłonność do omdleń przy próbie przyjmowania pionowej postawy ciała.

Postępowanie:

      Postępowanie w przypadku krwotoku różni się w zależności od przyczyny. W przypadku krwotoku zewnętrznego, jak to ma miejsce przy uszkodzeniu ciągłości skóry, opanowanie krwotoku związane jest z zaopatrzeniem zranionego miejsca.

      W lekkim krwotoku z ran skóry krew sączy się kroplami. Ustaje on zwykle samoistnie po kilku minutach, wraz z powstaniem skrzepu zamykającego ubytek naczynia. W tym przypadku należy ranę zabezpieczyć na czas transportu jałowym opatrunkiem.

      Silny krwotok, w którym krew wypływa z rany ciągłym strumieniem lub tryska z rany pulsując, wymaga natychmiastowego zatamowania przez miejscowy ucisk rany. W bardzo silnych krwotokach z dużych ran, np. w pierwszej chwili po amputacji, dla zatrzymania wypływu krwi, może być konieczny ucisk czterema palcami dużej okolicznej tętnicy. Na kończynie górnej najczęściej jest to tętnica ramienna, a na kończynie dolnej tętnica udowa. Przy zakładaniu opatrunku uciskowego należy pamiętać o zmianie siły lub miejsca ucisku, aby nie doprowadzić do zastoju krwi w dalszej części kończyny.

      Ranę należy przykryć również jałowym gazikiem i przymocować go piastrem, bandażem lub elastyczną siateczką. Na rany silnie krwawiące, oprócz gazika nakłada się dodatkowo elastyczną poduszeczkę wykonaną na przykład z drugiego opatrunku osobistego, złożonej gazy lub bandaża. Poduszeczka (uciskając ranę i jej okolicę) powoduje dodatkowo zmniejszenie światła okolicznych naczyń, co zmniejsza krwawienie. W czasie zaopatrywania ran należy pamiętać o potrzebie stosowania rękawiczek gumowych.

      Krwawienie żylne i tętnicze powinno być zatrzymane w pierwszej kolejności – przed przywróceniem rażonemu oddechu, natomiast opatrunek na miejsce krwawienia tętniczego winien być nałożony po przywróceniu rażonemu oddechu i czynności serca.

      Krwotoki wewnętrzne - niewidoczne, o możliwości ich należy pamiętać. Krwawienie wewnętrzne powoduje silną bladość, szybkie i słabe tętno oraz przyspieszony oddech. Ratownik zobowiązany jest do przestrzegania kilku zasad postępowania przeciwwstrząsowego oraz specyficznych czynności związanych z urazami tępymi brzucha, ranami klatki piersiowej oraz zmiażdżeniem tułowia (przygnieceniem).

      W przypadku stwierdzenia objawów stanu bezpośredniego zagrożenia życia należy podjąć niezwłocznie działania związane z podtrzymaniem czynności życia poszkodowanego.

Omdlenie

      W przypadku omdlenia - utraty przytomności - przy zachowanym oddechu i tętnie należy na kilkanaście sekund unieść do góry kończyny dolne i górne. Gdy takie postępowanie nie przynosi pozytywnego efektu należy wezwać pomoc, ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej i obserwować. Brak powrotu świadomości może świadczyć, że nie jest to proste omdlenie.