Linie kablowe

Spis treści

 

      1. Określenia

      1) Kabel - przewód izolowany jedno lub wielożyłowy w szczelnej powłoce, przystosowanej do układania w dowolnym
          środowisku (w powietrzu, w wodzie, w ziemi).
      2) Napięcie znamionowe kabla określa najwyższe napięcie znamionowe linii, w której może on pracować, dla której
          został zaprojektowany i wykonany
      3) Linia kablowa - kabel wielożyłowy lub kable jednożyłowe w układzie wielofazowym albo kilka jedno- lub wielożyłowych
          kabli połączonych równolegle, łącznie z osprzętem, ułożonych na wspólnej trasie i łączących urządzenia elektryczne
          jedno- lub wielofazowe albo jedno- lub wielobiegunowe.
      4) Trasa kablowa - pas terenu lub przestrzeń, w którym są ułożone jedna lub więcej linii kablowych.
      5) Napięcie znamionowe linii - napięcie nominalne sieci (międzyprzewodowe w przypadku prądu przemiennego lub
          międzybiegunowe w przypadku prądu stałego), w której zbudowana linia kablowa może pracować
      6) Pomieszczenie kablowe - pomieszczenie w budynku przeznaczone do ułożenia kabli w celu ich rozprowadzenia
          do urządzeń elektrycznych.
      7) Kanał kablowy- kanał w stropie, podłodze lub w ziemi przykryty płytami zdejmowalnymi, przeznaczony
          do układania w nim kabli, nie przystosowany do poruszania się obsługi w jego wnętrzu.
      8) Tunel kablowy - tunel przeznaczony do układania w nim kabli, przystosowany do poruszania sie w nim obsługi.
      9) Estakada kablowa - konstrukcja nadziemna przeznaczona do układania kabli oraz instalacji i urządzeń
          technologicznych.
      10) Szyb kablowy - obudowany pionowy kanał łączący więcej niż dwie kondygnacje budynku, przeznaczony
            do ułożenia w nim kabli.
      11) Osprzęt elektroenergetycznej linii kablowej - zbiór elementów przeznaczonych do łączenia, rozgałęzienia
            lub zakończenia kabli np. mufy, głowice, złączki, końcówki.
      12) Odległość pozioma - odległość między rzutami prostopadłymi elementów na płaszczyznę poziomą.
      13) Odległość pionowa - odległość między rzutami prostopadłymi elementów na płaszczyznę pionową.
      14) Skrzyżowanie - miejsce na trasie linii kablowej, w którym jakakolwiek część rzutu poziomego linii kablowej
            na płaszczyznę odniesienia przecina lub pokrywa jakąkolwiek część rzutu innej linii kablowej lub innego obiektu
            podziemnego albo naziemnego lub przeszkód naturalnych na tę sama płaszczyznę.
      15) Zbliżenie - miejsce na trasie linii kablowej, w którym odległość pozioma między linią kablową a inną linią kablową,
           urządzeniem podziemnym lub drogą komunikacyjną itp. jest mniejsza niż odległość dopuszczalna dla danych
           warunków układania bez stosowania przegród lub osłon zabezpieczających, w których nie występuje skrzyżowanie.
      16) Osłona linii kablowej - konstrukcja przeznaczona do ochrony kabla przed uszkodzeniem spowodowanym działaniem
           czynników zewnętrznych. Rozróżnia się następujące rodzaje osłon:
           a) przykrycie - osłona ułożona nad kablem w celu ochrony przed mechanicznym uszkodzeniem z góry,
           b) przegroda - osłona ułożona wzdłuż kabla, oddzielającego go od sąsiedniego kabla lub innych urządzeń,
           c) osłona otaczająca - osłona chroniąca kabel ze wszystkich stron, dzielona lub nie dzielona np. rura,
           d) osłona otwarta - osłona chroniąca kabel z jednej, dwóch lub trzech stron.
     17) Ściana oddzielenia przeciwpożarowego - przegroda z drzwiami przeciwpożarowymi, służąca do podziału tunelu lub
            pomieszczenia kablowego na strefy pożarowe, wykonana z materiałów gwarantujących szczelność oraz izolacyjność
            ogniową przez określony czas.
      18) Przegroda przeciwpożarowa - przegroda z otworem przełazowym bez drzwi, wykonana w strefie pożarowej tunelu,
            służąca do ograniczenia rozprzestrzeniania się pożaru w obrębie jednej strefy, wykonana z materiałów niepalnych.
      19) Osłona trudno palna - osłona nie podtrzymująca płomienia w temperaturze pożaru.
      20) Betonit - częściowe wypełnienie rowu kablowego o ustabilizowanych właściwościach cieplnych, otaczające kable linii
           kablowej i powstałe na skutek zestalenia się mieszaniny piasku o określonym granulacie i cementu. Najczęściej jest
           to mieszanina piasku i cementu w proporcji 14:1 (objętościowe). Mieszanina ta dostarczana jest na plac budowy
           w stanie mokrym. Odpowiednio ubita (około 1,6-1,7 t/m2, po czasie tworzy zestaloną warstwę betonitu. Rezystywność
           cieplna betonitu w stanie wysuszenia nie powinna być większa od 1,2 K∙m/W.
      21) Betonit kablowy - jest mieszaniną naturalnych i neutralnych dla środowiska surowców o kontrowanym przemiale.
           Materiał ten służy do wypełnienia osłon otaczających (rur) kable w celu zwiększenia obciążalności prądowej kabli
           umieszczonych w rurach oraz usztywnienia ułożenia kabli. Materiał wyjściowy jest dostarczany na plac budowy
           w stanie wysuszonej mieszaniny; po upłynnieniu wodą, wpompowany do rur wypełnia wszystkie wolne przestrzenie
           wewnątrz rury z kablem podczas budowy linii oraz zestala się podczas eksploatacji. W razie potrzeby materiał ten
           można wypłukać strumieniem wody, umożliwiając wyciągnięcie kabla z rury.
           Rezystywność cieplna zestalonego betonitu kablowego w stanie wysuszenia nie powinna być większa od 1 K∙m/W.

▲ do góry

      2. Budowa kabli elektroenergetycznych

      2.1. Zasady projektowania i budowy elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych linii kablowych prądu stałego i przemiennego na napięcie znamionowe nie przekraczające 110 kV oraz sygnalizacyjnych linii kablowych, zostały podane w normie N-SEP-E-004 Elektroenergetyczne i sygnalizacyjne linie kablowe. Projektowanie i budowa. Aktualizacja 2014.
      Kabel zbudowany jest z jednej lub więcej żył izolowanych, zaopatrzonych w powłokę wykonaną z metalu lub niemetalową oraz ewentualnie, w zależności od wymaganych warunków eksploatacji, zaopatrzony w osłonę ochronną i pancerz. Zasadniczymi elementami kabla są: żyły przewodzące robocze, powrotna i neutralna; izolacja żył; ekrany, wkładki wypełniające; powłoki i osłony ochronne.
      Kabel może być układany w ziemi, pod wodą, w kanałach i tunelach kablowych, w pomieszczeniach na ścianie, na konstrukcjach, w rurkach lub zawieszany w powietrzu.
      Sposób ułożenia kabla ma zasadniczy wpływ na jego dopuszczalną obciążalność prądową. Te same kable ułożone w ziemi mają o 20÷30% obciążalność większą, niż gdy są prowadzone w powietrzu.
      Powszechnie stosowane są żyły robocze w aluminium. W liniach kablowych o specjalnym przeznaczeniu oraz w liniach kablowych o napięciu znamionowym 110 kV i wyższym są stosowane kable z żyłami miedzianymi.
      Żyły kabli mogą być okrągłe lub sektorowe (w kształcie wycinka koła). Zastosowanie żył sektorowych zamiast okrągłych pozwala zmniejszyć średnicę kabla i zużycie materiałów na powłokę. Nie stosuje się jednak żył sektorowych w przypadku kabli jednożyłowych, kabli o przekroju żył nie przekraczającym 10 mm2 oraz kabli o napięciu przekraczającym 6 kV.

       2.2. Zasady doboru materiałów i wykonania urządzeń do budowy linii kablowych
      Zasady doboru materiałów i budowy urządzeń wymaganych do budowy elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych linii kablowych są następujące:
      1) Kable, osprzęt i materiały pomocnicze stosowane do budowy linii kablowych - powinny być zgodne z wymaganiami
          Polskich Norm;
      2) Osłony linii kablowych - ich konstrukcja i materiał powinny być tak dobrane, aby chroniły kabel przed zagrożeniami
          wywołanymi czynnikami zewnętrznymi;
      3) Tunele i pomieszczenia kablowe powinny być wykonane z materiałów niepalnych w sposób uniemożliwiający
          przenikanie do ich wnętrza wody i zanieczyszczeń. Powinny posiadać przejścia komunikacyjne o wysokości w świetle
          co najmniej 200 cm i szerokości co najmniej 80 cm zapewniające skuteczną ewakuację ludzi. Powinny mieć odpowiednie
          odwodnienie i przewietrzanie naturalne lub sztuczne z możliwością jego przerywania, Tunele o długości ponad 20 m powinny
          być wyposażone w oświetlenie elektryczne. Wymaga się, aby tunele o długości przekraczającej 100 m były podzielone
          przegrodami, o odporności ogniowej nie mniejszej niż 60 min. na strefy pożarowe o długości nieprzekraczającej 100 m.
          Poszczególne strefy pożarowe powinny być podzielone przegrodami przeciwpożarowymi o odporności ogniowej 30 min.
          na odcinki po około 50 m.
      3) Kanały kablowe - powinny być wykonane z materiałów niepalnych, przykryte płytami zdejmowalnymi na całej długości
          kanału. Dopuszcza się wykonanie kanałów bez możliwości dostępu z góry, na długości nie większej niż 200 cm.
          Jeżeli kanały kablowe nie są zasypywane piaskiem na całej długości, to powinny być podzielone na strefy pożarowe
          odpowiednimi ścianami oddzielenia pożarowego nie utrudniającymi odwodnienia kanałów. Długość strefy pożarowej nie
          powinna przekraczać 100 m. W uzasadnionych przypadkach zamiast ściany oddzielenia pożarowego dopuszcza się
          stosowane osłony otaczającej w postaci warstwy (powłoki) ognioochronnej naniesionej na izolacyjną powłokę lub osłonę
          kabla na długości co najmniej 150 cm. Dotyczy to kabli w powłokach lub osłonach izolacyjnych wykonanych z materiałów
          termoplastycznych;
      4) Estakady kablowe - powinny być wykonane z materiałów o odpowiedniej wytrzymałości mechanicznej, skutecznie
          uziemione, wyposażone w odpowiednie półki, drabinki kablowe lub korytka kablowe. Kable układane na estakadach nie
          wymagają tworzenia stref pożarowych. Jeżeli dla układanych kabli istnieje zagrożenie pożarowe od zewnątrz, to kable
          te powinny być prowadzone w ogniochronnych kanałach kablowych lub powinny być pokryte powłoką ognioochronną
          na długości zagrożenia;
      5) Szyby kablowe - powinny być wykonane z materiałów niepalnych, podzielone na strefy pożarowe grodziami przeciwpo-
          żarowymi. Do każdej strefy pożarowej należy zapewnić dostęp umożliwiający wykonywanie prac eksploatacyjnych.
          Oddzielenia przeciwpożarowe należy wykonać z materiałów gwarantujących szczelność oraz izolacyjność ogniową
          nie mniejszą niż 90 min. Dopuszcza się stosowanie osłon ogniochronnych o długościach nie krótszych niż 4 m;
       6) Osłony otaczające - powinny być wykonane z materiałów odpornych na działanie czynników zewnętrznych, ułożone
          w sposób uniemożliwiający zbieranie się w nich wody i zamulanie. Wnętrza osłon otaczających nie powinny powodować
          uszkodzeń zewnętrznej warstwy chronionego kabla. Wymaga się, aby osłony otaczające po ułożeniu kabli powinny,
          w miejscu wyprowadzenia kabli, być uszczelnione materiałem niepalnym. Zaleca się wypełnienie bentonitem kablowym
          wszystkich osłon otaczających (rur) kable o napięciu znamionowym UN 64/110kV i długości większej od 6 m.
          Kable ułożone w przepustach rurowych wykonanych metodą przewiertu sterowanego powinny być wypełnione bentonitem
          kablowym;
      7) Studnie kablowe powinny być wykonane z materiałów niepalnych, przykryte zdejmowalnymi płytami lub mieć zamykany
          właz. Istotna jest wielkość studni kablowych, która powinna umożliwić przeciąganie, zmianę kierunku ułożenia oraz wykonanie
          połączeń kabli. Uchwyty kablowe powinny być umieszczone w odległości 30 cm od zakończenia muf.

      2.2. Zasady doboru kabli
      Przy doborze kabli należy uwzględnić przede wszystkim ich parametry elektryczne, budowę, przeznaczenie i obciążalność prądową długotrwałą. Istotną informacją w tym przypadku jest również uwzględnienie warunków w jakich kable będą eksploatowane, czyli potencjalne zagrożenie zewnętrzne, na które mogą być narażone podczas eksploatacji. W zależności od warunków zewnętrznych i sposobu układania dobiera się kable, które mają izolację wykonaną z odpowiedniego materiału. Właściwy dobór kabli powoduje, iż są one bardziej trwałe i dostosowane do warunków otoczenia, nie stanowią zagrożenia, a izolacja nie ulega szybkiemu uszkodzeniu.
      Przykłady doboru przewodów i kabli do warunków otoczenia przedstawiono w tablicy 1.

Tablica 1. Dobór przewodów i kabli do warunków otoczenia

      Przy doborze kabli należy w szczególności uwzględnić:
      1) Napięcie znamionowe kabli
      Przewody i kable elektroenergetyczne budowane są obecnie na napięcia znamionowe Uo / U, np.: 300/300, 300/500, 450/750 oraz 600/1000, przy których mogą trwale pracować bez uszkodzeń izolacji,
      gdzie:
      Uo- dopuszczalna wartość skuteczna napięcia pomiędzy żyłą a ziemią lub ekranem, w V;
      U - dopuszczalna wartość skuteczna napięcia między poszczególnymi żyłami, w V.
      Przewody i kable o specjalnym przeznaczeniu mogą być wykonywane na inne napięcia znamionowe.
       Napięcie znamionowe kabla powinno być nie mniejsze niż napięcie znamionowe sieci, do której linia wykonana tym kablem ma być przyłączona.

      2) Przekrój żył kabla
          Normy polskie i międzynarodowe określają następujące znormalizowane przekroje żył przewodów i kabli:
          0,5; 0,75; 1; 1,5; 2,5; 4; 6; 10; 16; 25; 35; 50; 70; 95; 120; 150; 185; 240; 300; 400; 625; 800 i 1000 mm2.
          W liniach kablowych wysokich napięć stosuje się kable o przekrojach 1000, 1200, 1400, 1600, 1800, 2000 mm².
          Poszczególne rodzaje przewodów i kabli oznacza się literami i cyframi w zależności od materiału żył, rodzaju izolacji,
          powłok, opancerzenia, osłon ochronnych, budowy, przeznaczenia, liczby żył, napięcia znamionowego izolacji itp.
          Przekroje żył kabla powinny być tak dobrane, aby dla danych warunków eksploatacji linii kablowej wartość prądu obciążenia
          kabla była nie większa od dopuszczalnej wartości obciążalności prądowej długotrwałej, a wartość prądu zwarciowego nie
          przekraczała dopuszczalnych wartości temperatur żył roboczych i powrotnych kabla podanych przez producenta.
          Przekroje żył kabli o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV powinny być dobrane również w zależności
          od dopuszczalnego spadku napięcia oraz wymagań dotyczących ochrony przeciwporażeniowej. Dla odmiennych warunków
          odprowadzania ciepła z kabla na różnych odcinkach trasy linii kablowej przekrój żył roboczych należy dobrać do najbardziej
          niesprzyjających warunków chłodzenia, mogących wystąpić w określonych warunkach eksploatacji.
          Dopuszcza się dobór przekroju żył kabli bez uwzględniania temperatury dopuszczalnej przy zwarciach w przypadkach linii
          kablowej zasilającej pojedynczy odbiornik, jeżeli:
          a) linia kablowa jest ułożona w taki sposób, że skutki jej uszkodzenia nie przenoszą się na inne linie kablowe,
          b) jest to uzasadnione technicznie i ekonomicznie,
          c) trasa linii kablowej nie przebiega przez pomieszczenia zagrożone pożarem lub wybuchem. Nie dopuszcza się układania
             takich linii we wspólnych kanałach, tunelach, na drabinkach kablowych itp. z innymi kablami.
          Wymaga się, aby przekrój żył roboczych i żyły neutralnej powinien być jednakowy.
          W przypadku zasilania jednego odbiornika dopuszcza się stosowanie kabli czterożyłowych z żyłą neutralną o mniejszym
          przekroju. Zaleca się, aby instalowane kable miały wbudowanie w żyłę powrotną co najmniej 2 tuby światłowodowe m.in.
          do wzdłużnego pomiary temperatury kabla.

      3) Izolację żył
          Dostępne obecnie kable elektroenergetyczne niskiego i średniego napięcia mają izolację i powłokę z tworzyw sztucznych
          Izolacja żył w tych kablach może być wykonana z następujących materiałów:
           a) polwinit (Y), oznaczony PCV, PVC, PCW,
           b) polietylen sieciowany (XS), termoplastyczny (X), oznaczony PRC lub XLPE,
           c) guma etylenowo-propylenowa (EPR).

          W zależności od warunków otoczenia należy stosować:
          a) w nowych instalacjach o dużych narażeniach mechanicznych należy przewidywać kable z izolacją polwinitową,
          b) w nowych instalacjach o niekorzystnych warunkach dla układu elektroizolacyjnego sieci jak np. podwyższona
              temperatura, duża wilgotność, należy układać kable z izolacją z polietylenu sieciowanego (XS),
          c) izolacja polietylenowa wykonana zarówno z polietylenu termoplastycznego (X), jak i z polietylenu sieciowanego (XS),
              może być stosowana wyłącznie w kablach z ekranami indywidualnymi (H),
         d) w nowych instalacjach, ze względu na wyższą obciążalność prądową długotrwałą, korzystnym jest stosowanie kabli
             z izolacją z polietylenu sieciowanego.

      4) Powłoki, pancerze i osłony kabli
          Powłoki, pancerze i osłony kabli powinny chronić izolację kabla przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska na trasie
          linii kablowej.
          Powłoka uszczelnia izolację kabla i zapobiega wpływom wilgoci na izolację. Jeżeli powłoka jest metalowa to wyrównuje
          natężenie pola elektrycznego w izolacji i chroni izolację przed uszkodzeniami mechanicznymi.
          Pancerz kabla służy do ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi. Tworzą go najczęściej druty lub taśmy stalowe
          owinięte wokół kabla.
          Osłonę powłoki oraz osłonę zewnętrzną kabla wykonuje się z polwinitu lub polietylenu. Osłona powłoki chroni ją przed
          bezpośrednim nawinięciem pancerza, natomiast osłona zewnętrzna izoluje stalowy pancerz od wpływu wilgoci.
          Zgodnie z normą N-SEP-E-004 przy doborze kabli należy przestrzegać następujących zasad:
          a) jeżeli przewiduje się występowanie w kablach naprężeń rozciągających, to należy stosować kable opancerzone drutami;
          b) w miejscach narażonych na przemieszczenie gruntu oraz w strefach działania prądów błądzących należy stosować kable
             w osłonach otaczających z tworzyw sztucznych;
          c) żyły kabli, np. sygnalizacyjnych, powinny być chronione przed oddziaływaniem pół elektromagnetycznych, jeżeli takie pola
             mogłyby zakłócić działanie obwodów, które kabel zasila;

      5) Kable układane w wodzie lub pod dnem rzek, kanałów, zbiorników wodnych itp.
          Kable elektroenergetyczne przeznaczone do układania bezpośrednio w wodzie i pod dnem rzek, kanałów i zbiorników
          wodnych powinny być opancerzone o osłonie antykorozyjnej wytłoczonej z tworzywa sztucznego.
          Inne kable układanie w ww. warunkach powinny być umieszczone w osłonach otaczających wypełnionych bentonitem
          kablowym.

      6) Kabli przeznaczone do układania w tunelach kablowych, kanałach i w pomieszczeniach
          Kable elektroenergetyczne przeznaczone do układania w tunelach kablowych, kanałach i pomieszczeniach powinny
          mieć zwiększoną odporność na rozprzestrzenianie się płomienia. Izolacyjne powłoki kabli na napięcie znamionowe
          UN 64/110 kV układane w ww. warunkach powinny być pokryte wytłoczoną lub nałożoną warstwa przewodzącą.
          Jeżeli kabel stosowany jest w układzie z krzyżowaniem żył powrotnych, to izolacyjne powłoki tych kabli powinny być
          pokryte wytłoczoną warstwą przewodzącą.

      2.3. Zasady oznaczania kabli elektroenergetycznych niskiego napiecia
            Kable elektroenergetyczne oznacza się symbolami literowymi dokładnie określającymi ich budowę. Oznaczenie zawiera literę K (kabel) i może zawierać inne symbole w kolejności podanej w tablicy 5. Informacją o budowie kabla może być także brak pewnych symboli (-).
      Oznaczenia krajowe najczęściej spotykanych kabli elektroenergetycznych niskiego napięcia przestawiono w tablicy 2.

Tablica 2. Zasady oznaczania kabli elektroenergetycznych niskiego napięcia

      Linia kablowa prądu stałego na napięcie 450 kV, jest układem przesyłowym pomiędzy Polską i Szwecją, składającym się:
      - z jednożyłowego kabla podmorskiego i lądowego z żyłą miedzianą o przekroju 2100 mm2, dostosowanego do przesyłu prądu
        stałego o wartości 1330 A,
      - kabla powrotnego na napięcie znamionowe izolacji 20 kV (w części lądowej jednożyłowego o przekroju żyły 1100 mm2 Cu,
        a w części morskiej dwóch kabli o przekrojach żył miedzianych 630 mm2) oraz
      - dwóch stacji przekształtnikowych zlokalizowanych na obu końcach linii kablowej prądu stałego. Długość linii wynosi ponad 200 km.

      W sieciach elektroenergetycznych 110 kV są stosowane kable z polietylenu sieciowanego zastępujące kable olejowe. Przekrój żył roboczych w kablach dobierany jest na dopuszczalne obciążenie prądowe. W warunkach krajowych kable 110 kV są wykonywane jako jednożyłowe o izolacji:
      - papierowej, nasyconej olejem izolacyjnym, z wewnętrznym przepływem oleju przy niewielkim ciśnieniu
        (starsze inwestycje) oraz,
      - z polietyleniu sieciowanego (kable krajowe i importowane).

      W kablach 110 KV i SN, izolowanych polietylenem, stosuje się żyłę powrotną miedzianą, chroniącą kabel przed zniszczeniem przy zwarciach doziemnych. Przekrój żyły powrotnej wymiarowany jest na około 80% wytrzymałości zwarciowej żyły roboczej. W kablach o izolacji papierowo-olejowej funkcję te pełni powłoka ołowiana.

      W sieciach SN stosuje się najczęściej;
      1) kable trójfazowe o izolacji papierowo-olejowej, głównie typu HAKnFtA lub HAKnFty lub
      2) kable jednożyłowe o izolacji z tworzyw sztucznych (tzw. kable suche), np. z polwinitu o napięciu znamionowym
          do 10 kV lub z polietylenu sieciowanego o napięciu znamionowym do 10 kV. Powłoka kabli suchych może być
          wykonana z polwinitu lub z polietylenu, o czym informuje pierwsza litera oznaczenia X lub Y. Stosowane kable
          o napięciu znamionowym 8,7/15 i 12/20 kV mają następujące oznaczenia:
          - HAKFtA - kabel o polu promieniowym (H), z żyłami aluminiowymi (A), w powłoce ołowianej (bez oznaczenia
            literowego), opancerzony taśmą stalową (Ft), w osłonie ochronnej włóknistej (A);
          - HAKnFty - jak wyżej, lecz z syciwem nieściekającym i powłoką zewnętrzną polwinitową;
          - XHAKXS - kabel o polu promieniowym, z żyłą roboczą aluminiową, izolowany polietylenem sieciowanym
            (XS), powłoce z polietylenu termoplastycznego (X);
          - XUHAKXS - jak wyżej, lecz z uszczelnieniem przeciwwilgociowym wzdłużnym (pęczniejąca pod wpływem
            wody taśma lub proszek);
          - XRUHAKXS - jak wyżej, lecz poza uszczelnieniem wzdłużnym również uszczelnienie promieniowe taśmą.

      W liniach niskiego napięcia stosuje się najczęściej kable czterożyłowe aluminiowe typu YAKY, YAKXS, AKFtA, z izolacją i powłoką zewnętrzną z polwinitu lub polietylenu sieciowanego. Charakteryzują sie większą obciążalnością prądową w związku z wyższą dopuszczalną temperaturą pracy. W razie potrzeby, głównie dla uzyskania większej obciążalności prądowej, stosuje się również kable z żyłami miedzianymi.

      2.4. Wybór trasy linii kablowej
      Przy wyborze trasy linii kablowej należy uwzględniać ograniczenie do niezbędnego minimum liczby skrzyżowań i zbliżeń z innymi urządzeniami, przejść przez ściany i stropy oraz przez obszary narażające kabel na wibracje.
      Warunki ułożenia nie powinny utrudniać odprowadzenia ciepła do otoczenia lub narażać kabel na ogrzanie z zewnątrz. Jednocześnie trasa powinna zapewniać łatwy i przejrzysty dostęp zarówno przy budowie, jak i eksploatacji linii. Temperatura kabla przy układaniu nie powinna być mniejsza od wielkości podanej przez producenta kabla.
      Wybór trasy linii kablowej należy ustalić z uwzględnieniem następujących zasad:
      1) kable nie powinny być narażone na uszkodzenia mechaniczne i szkodliwe wpływy czynników zewnętrznych,
          w szczególności układanych:
          a) na mostach, wiaduktach i przyczółkach,
          b) na wysokości przekraczającej 200 cm w miejscach dostępnych dla osób nienależących do obsługi urządzeń,
          c) w ziemi, pod torami, drogami itp.;
      2) prowadzenie kabli przez pomieszczenia i strefy zagrożone wybuchem lub pożarowe należy ograniczyć do kabli
         zasilających urządzenia w tych pomieszczeniach lub strefach, po spełnieniu wymagań określonych w odrębnych
         przepisach i normach;
      3) trasa kabli ułożonych w ziemi powinna być wyznaczona wzdłuż dróg, ulic lub przez trawniki w pasach do tego
          przeznaczonych;
      4) trasa kabli ułożonych wzdłuż rzek i brzegów jezior powinna być wyznaczona poza miejscami narażonymi na
          podmywanie przez wodę;
      5) liczba skrzyżowań i zbliżeń kabli z innymi urządzeniami na trasie oraz liczbę przejść przez ściany, stropy, obszary
         narażające kabel na wibracje i inne przeszkody powinna być ograniczona do niezbędnego minimum i wynikać
         z uwarunkowań wyznaczonej trasy i technologii wykonania linii kablowej;
      6) linie kablowe prowadzone na terenach rolniczych mogą być prowadzone pod dnem rowów melioracyjnych,
      7) linie kablowe prowadzone na terenach rolniczych powinny być prowadzone w osłonach otaczających lub na
         zwiększonej głębokości układania do:
         - 1 m - dla kabli o napięciu znamionowym nie wyższym niż 30 kV,
         - 1,2 m - dla kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV;
      8) linie kablowe zasilania rezerwowego należy prowadzić inną trasa niż linie zasilania podstawowego.

      2.5. Ogólne zasady układania kabli
      Podczas układania kabli elektroenergetycznych należy uwzględnić następujące wymagania techniczne i organizacyjne:
      1) Przestrzegać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymagania zawarte
         w instrukcji organizacji bezpiecznej pracy przy układaniu kabli;
      2) Kable należy układać w sposób uniemożliwiający mechaniczne ich uszkodzenie, przy
          zachowaniu środków ostrożności uniemożliwiających uszkodzenie innych kabli i urządzeń
         znajdujących się na trasie budowanej linii kablowej oraz przestrzeganie zasady ochrony
         środowiska;
      3) Zastosowana technologia układania kabli powinna uniemożliwiać:
         - tarcie zewnętrznej strony kabla o ściany lub dno wykopu, kanału albo tunelu oraz
         - przekroczenie dopuszczalnej siły naciągu kabla;
      4) Temperatura kabli przy układaniu nie powinna być niższa od wartości podanej przez producenta kabli;
      5) Według normy N-SEP-E-004 przy mechanicznym układaniu kabla siła ciągnąca powinna być przyłożona tylko do żył roboczych
          kabla. Stosowanie innego sposobu przyłożenia siły ciągnącej jest niedopuszczalne. Maszyna ciągnąca (ciągarka) powinna
          być wyposażona w sprzęgło ograniczające dopuszczalną siłę ciągnięcia oraz dynamometr i urządzenie rejestrujące wartość
          siły ciągnięcia. Podczas układania kabla dopuszczalna siła ciągnąca F nie powinna być większa od wartości:

F = ks

      gdzie:
      s - suma przekrojów ciągnionych żył roboczych kabla,
      k - współczynnik dla Cu = 50 N/mm2;
      6) W czasie wykonywania prac związanych z układaniem kabla należy bezwzględnie wykluczyć możliwość uszkodzenia
          powłoki lub układu izolacyjnego kabla. W przypadku uszkodzenia, uszkodzony odcinek należy wymienić na nowy;
      7) Przy układaniu kabel można zginać tylko w przypadkach koniecznych, przy czym promień gięcia powinien być nie
          mniejszy od podanego przez producenta lub jeżeli brak danych, to promień gięcia kabla powinien być nie mniejszy niż:
          - 25-krotna zewnętrzna średnica kabla w przypadku kabli olejowych i kabli o izolacji
                polietylenowej o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV,
          - 20-krotna zewnętrzna średnica kabla w przypadku kabli jednożyłowych,
          - 15-krotna zewnętrzna średnica kabla w przypadku kabli wielożyłowych,
          - 10-krotna zewnętrzna średnica kabla w przypadku kabli sygnalizacyjnych;
      8) Kable należy układać w taki sposób, aby w normalnych warunkach pracy nie wywoływały niepożądanych zjawisk w innych
          liniach kablowych. Kable ułożone obok siebie nie powinny się stykać.
          Dopuszcza się stykanie ze sobą na całej długości kabli:
          - sygnalizacyjnych z sygnalizacyjnymi,
          - sygnalizacyjnych z kablami elektroenergetycznymi do 1 kV przyłączonymi do tego samego odbiornika,
          - elektroenergetycznych jednożyłowych stanowiących jednotorową linię kablową,
          - elektroenergetycznych przeznaczonych do zasilania urządzeń oświetleniowych,
          - elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV, jeżeli kable te nie rezerwują się wzajemnie;
      9) Wymaga się, aby kable jednożyłowe, obciążone prądem przemiennym o powłokach metalowych lub kable jednożyłowe
          opancerzone lub kable jednożyłowe z żyłą powrotną były układane tak, aby nagrzewanie kabli przez indukowane prądy
          było jak najmniejsze;
      10) Osłony otaczające oraz zamocowania kabli jednożyłowych powinny być wykonane z materiału niemagnetycznego oraz
           powinny być dostosowane do sił dynamicznych występujących przy zwarciach w danej linii.
           Dopuszcza się stosowanie osłon otaczających i zamocowań wykonanych z materiału magnetycznego, jeżeli nie tworzą
           zamkniętych obwodów magnetycznych. W osłonie otaczającej z materiału magnetycznego dopuszcza się ułożenie kabli
           jednożyłowych tworzących trójfazową linię kablową;
      11) Jeżeli kable układa się pionowo lub pochyło, to powinny być one tak zamocowane, aby siła naciągu nie wywoływała
           nadmiernych naprężeń w kablu, nie powodowała osiowego przesunięcia kabla i jego elementów budowy i aby miejsca
           połączeń, tj. mufy i głowice nie były narażone na naprężenia wzdłużne.
           Jeżeli nie można uniknąć siły naciągu w miejscu łączenia kabli opancerzonych drutami, to do łączenia tych kabli należy
           stosować mufy przystosowane do przenoszenia naciągu, uniemożliwiające połączenie pancerzy obu odcinków kabli.
           W przypadku łączenia innych kabli należy przy mufie zostawić zapas wystarczający do skompensowania możliwych
           przesunięć kabla.

      2.6. Oznaczanie kabli i linii kablowych
      2.6.1. Oznaczanie kabla
      Przy oznaczaniu kabla powinny być spełnione następujące wymagania:
      1) Kable ułożone w ziemi należy zaopatrzyć na całej długości trasy kablowej w trwałe oznaczniki (opaski kablowe) rozmieszczone
          w odstępach nie większych niż 10 m oraz przy mufach i w miejscach charakterystycznych, np. przy skrzyżowaniu,
          wejściach do kanałów i osłon otaczających;
      2) Kable ułożone w powietrzu powinny być zaopatrzone w trwałe oznaczniki (opaski kablowe) przy głowicach i odbiornikach oraz w takich
          miejscach i odstępach, aby identyfikacja kabla była jednoznaczna.
      3) Kable ułożone w tunelach i kanałach powinny mieć oznaczniki (opaski kablowe) umieszczone w odstępach nie większych niż 20 m.
        Na oznacznikach (opaskach kablowych) należy umieścić trwałe napisy zawierające:
        - numer ewidencyjny linii,
        - typ kabla,
        - znak użytkownika kabla,
        - rok ułożenia kabla,
        - symbol wykonawcy,
        - długość kabla.
       Przy oznaczaniu kabli sygnalizacyjnych dopuszcza się nieumieszczanie na oznacznikach typu kabla.

      2.6.2. Oznaczanie trasy kablowej
      Przy oznaczaniu trasy kablowej powinny być spełnione następujące wymagania:
      1) Trasa linii kablowych ułożonych w ziemi powinna być na całej długości trasy, na określonej głębokości
          względem powierzchni zewnętrznej kabli lub osłon otaczających, oznaczona za pomocą folii perforowanej
          lub siatki z tworzywa sztucznego (do szerokości 15 cm folia może być nieperforowana) o trwałym kolorze:
          a) niebieskim - kabli o napięciu znamionowym do 1 kV ( UN ≤ 1 kV),
          b) czerwonym - kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV (UN >1 kV);
      2) Folia lub siatka powinna znajdować się w wykopie nad ułożonym kablem (rurą) w odległości nie mniejszej
          niż 25 cm i nie większej niż 35 cm (Rys. 1);
      3) Grubość folii powinna być nie mniejsza niż 0,3 mm, a siatki - 1,5 mm;
      4) Folie i siatki powinny być wykonane z tworzywa sztucznego, które w temperaturze 20o C ma wydłużenie
          przy zerwaniu co najmniej 200 %;
      5) Krawędzie folii lub siatki powinny wystawać co najmniej 50 mm poza zewnętrzną krawędź ułożonych kabli;
      6) Trasa kabli ułożonych w ziemi na terenach niezabudowanych powinna być dodatkowo oznaczona ponad
         powierzchnią ziemi, trwałymi i widocznymi oznacznikami osadzonymi w gruncie:
         a) na prostym odcinku w odstępach nie większych niż 100 m,
         b) w miejscu zmiany kierunku ułożenia kabla oraz w miejscach skrzyżowań i zbliżeń,
         c) przy skrzyżowaniach z rzekami spławnymi i żeglugowymi położenie kabla należy dodatkowo oznaczyć
             na obu brzegach tablicami ostrzegawczymi dobrze widocznymi ze środka rzeki.
      Oznaczniki powinny być wykonane jako betonowe bloczki zakotwione co najmniej 30 cm w gruncie i wystające
      ponad poziom gruntu na wysokość 20 cm.
      Na czołowej powierzchni nad gruntem oznacznik powinien zawierać wygrawerowany symbol: K - kabel, M - mufa.

      2.7. Ochrona kabli
       Kable układane miejscach, w których w zwykłych warunkach użytkowania przewiduje się występowanie naprężeń mechanicznych mogących spowodować uszkodzenie kabla,
kabel należy układać w osłonach.
       W szczególności należy chronić kable:
       a) ułożone na mostach, wiaduktach i przyczółkach;
       b) ułożone w ziemi pod drogami, torami, itp.
       c) ułożone na wysokości nie przekraczającej 250 cm w miejscach dostępnych dla osób
           nienależących do obsługi urządzeń elektrycznych;
      Kable o napięciu znamionowym nie większym niż 30 kV mogą być układane bez osłon otaczających:
          - pod drogami z nawierzchnią rozbieralną,
          - pod drogami zbiorczymi, lokalnymi, dojazdowymi z nawierzchnią nierozbieralną i szerokości nie większej niż 3 m,
            pod warunkiem ułożenia równolegle do trasy kablowej wolnej osłony otaczającej.
      W miejscach wyjścia kabli z osłon powinny być one tak ułożone i zabezpieczone, aby nie były narażone na uszkodzenie, np. ścinanie i zgniatanie.
      W środowisku o wysokim stopniu korozyjności należy stosować kable o powłokach zewnętrznych odpornych na korozję. Wszystkie połączenia elektryczne wykonane na zewnątrz linii kablowej powinny być zabezpieczone antykorozyjnie.
      W strefach działania prądów błądzących należy stosować kable o powłokach lub osłonach odpornych na ich działanie.
      Odcinki linii kablowej narażone na działanie promieni UV powinny być osłonięte lub wykonane kablami o powłokach lub osłonach odpornymi na ich działanie.

      2.8. Osprzęt elektroenergetycznych linii kablowych -
      Osprzęt elektroenergetycznych linii kablowych składa się z elementów przeznaczonych do łączenia, rozgałęzienia lub zakończenia kabli, np.:
      - mufy kablowe - muszą zapewnić właściwości elektryczne i mechaniczne połączenia nie gorsze od właściwości
        kabla. Konstrukcja mufy zależy od napięcia znamionowego, rodzaju kabla, liczby i przekroju żył oraz technologii
        wykonania. W sieciach SN stosuje się mufy przelotowe, łączące odcinki tego samego rodzaju kabla i przejściowe,
        łączące różne rodzaje kabli, jakimi są trójfazowe kable w izolacji papierowo - olejowej i jednofazowe kable w izolacji
        z tworzywa sztucznego. W sieci nn stosuje się mufy przelotowe i rozgałęźne;
      - złączki kablowe - do łączenia lub zakończenia żył roboczych i powrotnych;
      - głowice kablowe - muszą zapewniać właściwą wytrzymałość elektryczną i mechaniczną zakończenia kabla oraz
        uszczelnienie przed wilgocią i wyciekiem syciwa. Ich konstrukcja zależy od napięcia znamionowego, przeznaczenia,
        liczby i przekroju żył, rodzaju izolacji i technologii wykonania.

▲ do góry

     3. Układanie kabli w ziemi

      3.1. Układanie kabli bezpośrednio w ziemi
      Zgodnie z normą N-SEP-E-004:
      1) Kable należy układać na dnie wykopu, jeżeli grunt jest piaszczysty, a w innych przypadkach kable należy układać
          na warstwie piasku o grubości nie mniejszej niż 10 cm (Rys. 1). Po ułożeniu kable należy zasypać warstwą ubitego
          piasku o grubości co najmniej 10 - 15 cm, powyżej ich górnej powierzchni, a następnie warstwą piasku lub rodzimego
          gruntu;
      2) Kable można również układać na warstwie lub w warstwie wypełnienia kontrolowanego o określonej rezystywności
          cieplnej np. w betonicie;
      3) Dopuszcza się stosowanie zamiast piasku innych mieszanin wypełniających pod warunkiem, że rezystywność cieplna
          piasku i mieszanin w stanie wysuszenia nie będzie większa od 2,5 K∙m/W. Zaleca się jednak stosowanie mieszanin
          otaczających kable linii o rezystywności cieplnej w stanie wysuszenia nie większej od 2 K∙m/W.
          Wymaga sie, aby zastosowane mieszaniny posiadały świadectwo producenta potwierdzające ich własności elektryczne
          i cieplne w stanie wysuszenia i były ubite po zasypaniu do gęstości nie mniejszej niż ok.1,6 t/m2
      4) W przypadku skrzyżowań oznaczenia linii krzyżujących się powinny znajdować się na tej samej wysokości;.
      5) Przy układaniu bednarki uziemiającej w tym samym wykopie, w którym ułożono kabel, bednarkę należy zakopać w dnie
          rowu kablowego na głębokości co najmniej 10 cm;
      6) Do obliczeń obciążalności prądowej linii kablowej należy wziąć pod uwagę rodzaj i parametry cieplne warstw piaski
         i wypełnienia rowu kablowego.

      3.1.1. Głębokość ułożenia kabli w ziemi
      Głębokość ułożenia kabli w ziemi (Rys. 1), mierzona prostopadle od powierzchni ziemi do górnej powierzchni kabla, powinna wynosić:
      50 cm - kabli o napięciu znamionowym do 1 kV, ułożonych pod chodnikiem, drogą rowerową i przeznaczonych
                  do oświetlenia ulicznego, do oświetlenia znaków drogowych i sygnalizacji ruchu ulicznego oraz reklam itp;
      70 cm - kabli o napięciu znamionowym do 1 kV, ułożonych poza użytkami rolnymi;
      80 cm - kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV lecz nie wyższym niż 30 kV, ułożonych poza użytkami rolnymi;
      90 cm - kabli o napięciu znamionowym do 30 kV, ułożonych na użytkach rolnych;
    100 cm - kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV.

      W przypadku, gdy głębokości te nie mogą być zachowane, np. przy wprowadzaniu kabli do budynku, przy skrzyżowaniu lub obejściu urządzeń podziemnych, to dopuszczalne jest ułożenie kabla na mniejszej głębokości, pod warunkiem zapewnienia na tym odcinku kabla, odpowiedniej osłony otaczającej. Ułożenie kabla na mniejszej głębokości może mieć wpływ na obciążalność prądową linii i musi być uwzględnione w obliczeniach obciążalności prądowej linii.
    Sposób ułożenia kabla w rowie kablowym przedstawia rysunek 1.


Rys. 1. Rów kablowy

      Kable o napięciu znamionowym do 30 kV mogą być układane w ziemi, w dwóch lub więcej warstwach, na podanych w pkt. 3.1.1 głębokościach. Pionowa odległość między warstwami kabli powinna wynosić co najmniej 15 cm. Nie dopuszcza się warstwowego układania kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV, jeżeli odległość pionowa między warstwami jest mniejsza niż 70 cm i jeżeli linie należą do różnych właścicieli. Zaleca się możliwie szerokie przesunięcie osiowe warstw.

      3.1.2. Układanie kabli wzdłuż dróg i ulic
      Trasa kablowa powinna przebiegać poza częściami dróg i ulic przeznaczonych do ruchu kołowego, w odległości co najmniej  50 cm od jezdni.
      Odległość kabli od pni istniejących drzew lub projektowanego zadrzewienia należy uzgodnić z odpowiednimi władzami terenowymi.
      Dopuszcza się układanie kabli w częściach ulic i dróg przeznaczonych do ruchu kołowego w osłonach otaczających na głębokości co najmniej:
      80 cm - kabli o napięciu znamionowym do 30 kV,
      100 cm - kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV.
      Zastosowane osłony otaczające kabli ułożonych pod drogami i ulicami nie mogą utrudniać dokonywania napraw  lub wymiany osłoniętego kabla.

      3.1.3. Odległości między kablami nie należącymi do tej samej linii kablowej
      Najmniejsze dopuszczalne odległości pionowe na skrzyżowaniu i poziome przy zbliżeniu kabli ułożonych bezpośrednio w ziemi podano w tablicy 3.

Tablica 3. Najmniejsze dopuszczalne odległości między ułożonymi bezpośrednio w ziemi
kablami nienależącymi do tej samej linii kablowej

      3.1.4. Odległości kabli od innych urządzeń podziemnych
                  Najmniejsze dopuszczalne odległości kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych ułożonych bezpośrednio w ziemi od innych urządzeń podziemnych podano w tablicy 4.

Tablica 4. Odległości kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych ułożonych bezpośrednio w ziemi,
od innych urządzeń podziemnych

        3.1.5. Skrzyżowania i zbliżenia kabli między sobą i z innymi obiektami lub przeszkodami naturalnymi
           Wymaga sie, aby skrzyżowania kabli z drogami ulicami, szosami, torami szynowymi, rzekami, kanałami i szlakami wodnymi oraz urządzeniami podziemnymi i innymi kablami, wykonać pod kątem zbliżonym do 90o i w miarę możliwości w najwęższym miejscu krzyżowanego urządzenia. W zależności od zastosowanej techniki wykonania skrzyżowania dopuszcza się zmniejszenie tego kata do 30o.
      Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne ułożone bezpośrednio w ziemi powinny być chronione przed uszkodzeniem w miejscu skrzyżowania i na długości co najmniej po 100 cm w obie strony od miejsca skrzyżowania, za pomocą osłony.
      Zaleca się aby w czasie budowy linii kablowych w miejscu skrzyżowania z drogami, ulicami, torami szynowymi, ułożyć rezerwowe osłony otaczające dla potrzeb wymiany w trakcie eksploatacji odcinków linii kablowych (co najmniej jedną rurę na jeden tor).

      1) Wykonanie skrzyżowań i zbliżeń kabli między sobą.
      Odległości między kablami na skrzyżowaniu i przy zbliżeniu zostały przedstawione w tablicy 3.
      Jeżeli odległości te nie mogą zostać zachowane z uzasadnionych powodów, dopuszcza się ich zmniejszenie pod warunkiem, że każdy z krzyżujących się kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych ułożony bezpośrednio w ziemi będzie chroniony przed uszkodzeniem w miejscu skrzyżowania i na długości co najmniej 50 cm w obie strony od skrzyżowania osłoną otaczającą, a przy zbliżeniu przegrodą.

      2) Wykonanie skrzyżowań i zbliżeń z rurociągami
      Odległości kabli na skrzyżowaniu z rurociągami powinny spełniać wymagania podane a tablicy 4.
      Odległości podane w tablicy 4 lp. 1 mogą zostać zmniejszone pod warunkiem:
      - wykonania osłony otaczającej kabel, jeżeli kabel jest ułożony nad rurociągiem,
      - zastosowanie osłony otwartej lub otaczającej lub przykrycia od góry nad kablem, jeżeli kabel
        jest ułożony pod rurociągiem.

      3) Wykonanie skrzyżowań z drogami kołowymi
      Skrzyżowania kabli z drogami kołowymi należy wykonać po zapewnieniu odpowiedniej ochrony kabli przed uszkodzeniami mechanicznymi.
      Odległość pionowa między górną częścią osłony otaczającej lub kablem a górną powierzchnią drogi powinna być nie mniejsza niż 80 cm przy układaniu kabli o napięciu znamionowym UN ≤ 30 kV, natomiast nie mniejsza niż 100 cm przy układaniu kabli o napięciu znamionowym UN > 30 kV.
      Odległość między górną częścią osłony kabla a dnem rowu odwadniającego powinna wynosić co najmniej co najmniej 50 cm w przypadku kabli o napięciu znamionowym UN ≤ 30 kV oraz co najmniej 80 cm w przypadku kabli o napięciu znamionowym UN > 30 kV.
      Osłony otaczające powinny wystawać poza:
      - krawężnik lub krawędź jezdni na długość co najmniej 50 cm z każdej strony w przypadku kabli o napięciu znamionowym
        do 30 kV oraz co najmniej 100 cm w przypadku kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV;
      - rów odwadniający lub nasyp drogi co najmniej 100 cm z każdej strony bez względu na wartość napięcia znamionowego linii.

      4) Wykonanie skrzyżowań lub zbliżeń kabli z torami szynowymi
      Skrzyżowania kabli z torami szynowymi należy wykonać po zapewnieniu odpowiedniej ochrony kabli przed uszkodzeniami mechanicznymi. W miejscy skrzyżowania z torami szynowymi kable należy chronić również przed korozją.
      Odległość między osłoną kabla i stopą szyny trakcyjnej oraz między osłoną kabla a dnem rowu odwadniającego tor kolejowy lub tramwajowy powinna być zgodna z postanowieniami tablicy 3.
      Osłony otaczające powinny być wyprowadzone na długość co najmniej 100 cm z każdej strony toru poza krawędź rowu lub nasypu.

      5) Wykonanie skrzyżowań i zbliżeń kabli z rzekami i innymi szlakami wodnymi
      Przy skrzyżowaniu kabli z rzekami (szlakami wodnymi) kabel powinien być ułożony na prostym i głębokim odcinku rzeki, na którym dno i brzegi nie podlegają podmywaniu.
      W miejscu wyjścia kabla spod wody należy go chronić osłoną otaczającą na odcinku od najniższego do najwyższego powodziowego poziomu wody, z zapasem co najmniej 100 cm z każdej strony, ponadto na brzegach rzeki i szlaków wodnych kabel powinien być umocowany i chroniony przed odsłonięciem, które może powstać na skutek naruszenia linii brzegowej.
      W przypadku skrzyżowania ze szlakami wodnymi:
      a) spławnymi i żeglownymi, kabel powinien być zagłębiony na całej długości w dno na co najmniej 100 cm.
          nie wliczając w to warstw zamulenia, oraz zasypany żwirem i kamieniami; jeżeli dno jest skaliste i głębokość wody
          przekracza 4 m, to dopuszczalne jest ułożenie kabla bezpośrednio na dnie tak, aby dotykał on dna na całej jego długości
          oraz był zabezpieczony przed przesuwaniem i uszkodzeniem;
      b) niespławnymi, przy długości skrzyżowania nie przekraczającej 20 m, kabel o napięciu znamionowym do 30 kV powinien
          być ułożony na dnie w osłonie otaczającej lub zagłębiony w dno na głębokość 50 cm; przy długości skrzyżowania powyżej
          20 m, kabel powinien być zagłębiony na całej długości w dno na głębokość co najmniej 50 cm.
          Niezależnie od długości skrzyżowania kable 110 kV powinny być zagłębione w dno wykopu na głębokości co najmniej 100 cm.
          Dopuszcza się również wykonanie skrzyżowania ze szlakami niespławnymi za pomocą estakady kablowej.
      c) należy unikać krzyżowania rzeki w odległości mniejszej niż 50 m poniżej stopni wodnych, przełomów i innych konstrukcji
          zaburzających nurt i powodujących znaczne rozmywanie koryta rzeki.

Tablica 5. Minimalne odległości przy skrzyżowaniu kabli ze szlakami wodnymi

      6) Zbliżenia kabli z urządzeniami do ochrony budowli od wyładowań atmosferycznych
      W przypadku konieczności ułożenia kabla w ziemi lub kanale w pobliżu urządzeń do ochrony budowli od wyładowań atmosferycznych należy zastosować środki ochrony przedstawione w normie PN-EN 62305-1:2011 - wersja polska Ochrona odgromowa -- Część 1: Zasady ogólne.

      3.2. Układanie kabli w osłonach otaczających umieszczonych w ziemi
      Wymaga się, aby osłony otaczające ułożone w ziemi były ze sobą szczelnie połączone tak, aby nie przedostawała się do ich wnętrza woda i aby nie były zamulane.
      W jednej osłonie otaczającej powinien być ułożony tylko jeden kabel; nie dotyczy to kabli jednożyłowych tworzących układ wielofazowy, kabli sygnalizacyjnych oraz kable elektroenergetycznego i kabli sygnalizacyjnych przyłączonych do tego samego urządzenia - mogą one być umieszczone w jednej osłonie otaczającej. Kable jednożyłowe o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV powinny być ułożone w oddzielnych osłonach otaczających.
      Średnica wewnętrzna osłony otaczającej powinna być równa co najmniej 1,5-krotnej zewnętrznej średnicy wprowadzonego kabla, jednak nie mniejsza niż 50 mm. W przypadku ułożenia kilku kabli w jednej osłonie otaczającej powierzchnia otworu nie powinna być mniejsza niż trzykrotna suma powierzchni przekrojów ułożonych kabli.
       Miejsca wprowadzenia kabli do osłon otaczających powinny być uszczelnione, a kable zabezpieczone przed uszkodzeniem.

     Głębokość umieszczenia osłon otaczających w ziemi, mierzona od powierzchni terenu do górnej powierzchni osłony linii kabla o napięciu znamionowym nie wyższym niż 30 kV, powinna wynosić co najmniej jak dla kabli układanych bezpośrednio w ziemi.
      Dopuszcza się zmniejszenie podanych głębokości o 10-15 cm:
        - przy układaniu kabli pod chodnikami,
        - przy układaniu kabli w częściach dróg i ulic przeznaczonych do ruchu kołowego.
        - przy napotkaniu przeszkody lub istniejącej budowli na trasie kabla, której nie można usunąć lub obejść
          z zachowaniem wymaganych odległości.
      Zmniejszona głębokość ułożenia powinna być wzięta pod uwagę podczas obliczeń obciążalności prądowej linii.
      Głębokość umieszczenia osłon otaczających w ziemi, mierzona od powierzchni terenu do górnej powierzchni osłony linii kablowej o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV, powinna wynosić co najmniej 100 cm.

▲ do góry

      4. Układanie kabli w kanałach i tunelach

      W kanałach i tunelach kablowych należy stosować kable o zwiększonej odporności na rozprzestrzenianie się płomienia.
       Kable można układać na konstrukcjach wsporczych, na ścianach (w odległości co najmniej 1 cm od ściany) i na dnie kanału lub tunelu. Dopuszcza się układanie kabli na konstrukcjach lub uchwytach podwieszonych do stropu tunelu.
       Nie należy układać kabli w miejscach przeznaczonych do poruszania sie obsługi.
       Przejścia kabli przez przegrody w tunelach powinny być uszczelnione materiałem niepalnym.
       Dopuszcza się zasypywanie kanałów kablowych piaskiem, szczególnie w przypadkach zagrożenia wybuchem lub pożarem.

      Rozmieszczenie kabli
      Kable o różnych napięciach znamionowych (UN do 30 kV) lub kable sygnalizacyjne powinny być ułożone na oddzielnych pólkach w następującej kolejności od dołu:
      1) kable sygnalizacyjne,
      2) kable elektroenergetyczne o napięciu znamionowym do 1 kV,
      3) kable elektroenergetyczne o najwyższym napięciu znamionowym,
      4) kable elektroenergetyczne o kolejnym niższym napięciu znamionowym.

      Dopuszcza się ułożenie obok siebie na wspólnej półce kabli:
      a) elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV i sygnalizacyjnych, jeżeli kable te należą
          do tego samego urządzenia;
      b) elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV i sygnalizacyjnych, jeżeli kable te nie należą
          do tego samego urządzenia, pod warunkiem umieszczenia pomiędzy nimi przegrody metalowej;
      c) elektroenergetycznych o napięciu wyższym niż 1 kV i kabli sygnalizacyjnych należących do tego samego
          urządzenia, pod warunkiem umieszczenia pomiędzy nimi przegrody metalowej.

      Kable o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV powinny być prowadzone odrębnymi trasami.
      Dopuszcza się ułożenie kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV wspólną trasą pod warunkiem oddzielenia ich od
      innych kabli przegrodą ognioodporną o wytrzymałości ogniowej 60 minut.

      Odległość między kablami lub wiązkami kabli elektroenergetycznymi o tym samym napięciu znamionowym (UN do 30 kV) powinna być nie mniejsza niż:
      a) średnica zewnętrzna ułożonego obok kabla o większej średnicy,
      b) dwukrotna średnica kabla jednożyłowego ułożonego w wiązce kabli tworzących układ wielofazowy.
      Odległość między kablami elektroenergetycznymi o różnych napięciach znamionowych (nie wyższych niż 30 kV) oraz pomiędzy warstwami kabli elektroenergetycznych o tych samych lub różnych napięciach znamionowych powinny być nie mniejsze niż 15 cm. Dotyczy to również odległości między warstwami kabli elektroenergetycznych i warstwami kabli sygnalizacyjnych.

      Mocowanie kabli
      Kable mogą być układane na konstrukcjach wsporczych mocowanych do ścian, stropów lub posadzek.
      Kable układane na ścianach i pod stropami powinny być mocowane za pomocą uchwytów lub wieszaków. Uchwyty lub wieszaki nie powinny powodować uszkodzeń ani deformacji kabli.
      Na konstrukcjach wsporczych poziomych kable o napięciu znamionowym do 1 kV mogą być ułożone swobodnie, a na konstrukcjach wsporczych pionowych lub pochyłych powinny być mocowane w sposób uniemożliwiający ich swobodne przemieszczanie.

      Odległość między miejscami zamocowania lub zawieszenia kabla powinna być tak dobrana, aby kabel nie załamywał się i nie był nad nadmiernie naprężony pod własnym ciężarem.
      Zaleca się, aby zwis kabli nie przekraczał 5% odległości między zamocowaniami.
      Zaleca się, aby odległość między miejscami zamocowania zawieszenia lub podparcia kabla nie była większa niż 6-krotna zewnętrzna średnica kabla.

      Dopuszcza się, aby odległość między zamocowaniami kabli o napięciu znamionowym linii do 30 kV nie przekraczała:
      80 cm - przy układaniu poziomym lub pochyłym pod kątem nie większym niż 30o,
      120 cm - przy układaniu pionowym lub pochyłym pod kątem większym niż 30o.
      Zaleca się mocować kable po obu stronach mufy i pod głowicą kablową w odległości odpowiednio nie większej niż 30 - 50 cm.

      Skrzyżowania kabli w tunelach i kanałach
      Należy unikać wzajemnego krzyżowania się kabli w kanałach i tunelach.
      Przy skrzyżowaniach w tunelach i kanałach kabli różnych użytkowników, zaleca się układanie ich na różnych poziomach. W przypadku konieczności skrzyżowania grup kabli ułożonych na przeciwległych ścianach tunelu na jednym poziomie, odległość między warstwami kabli powinna wynosić co najmniej 15 cm.
      W miejscu skrzyżowania tuneli lub kanałów położonych na jednym poziomie, kable obu tuneli (kanałów) powinny być oddzielone od siebie osłonami na całej długości skrzyżowania.

      Prowadzenie w kanałach i tunelach kabli i rurociągów
      Dopuszcza się wykorzystanie kanałów kablowych i tuneli do prowadzenia w nich rurociągów wodnych, wentylacyjnych, kanalizacyjnych i gazów niepalnych oraz rurociągów z gazami palnymi, jeśli odpowiednie przepisy dotyczące układania rurociągów zezwalają na układanie ich wspólnie z kablami określonych napięć i typów.
      Tunele lub kanały kablowe, w których są prowadzone rurociągi gazowe, muszą być wyposażone w urządzenia wykrywające i sygnalizujące ulatnianie się gazu z rurociągu (nie dotyczy to rurociągów ze sprężonym powietrzem). Dopuszcza się również układanie kabli w kanałach i tunelach rurociągów cieplnych, przy czym przekrój żył i typ tych kabli powinien być dobrany z uwzględnieniem oddziaływania cieplnego.

▲ do góry

     5. Układanie kabli na mostach, wiaduktach, molach, nabrzeżach i estakadach kablowych

      Na mostach, wiaduktach, molach i nabrzeżach należy układać kable opancerzone drutami stalowymi. Dopuszcza się układanie kabli nieopancerzonych w osłonach otaczających lub w kanałach.
      Na mostach drewnianych należy układać kable o osłonach z materiału nierozprzestrzeniającego płomieni.

      Na mostach, wiaduktach, molach i nabrzeżach należy układać kable tak, aby:
      a) nie powodowały zmniejszenia wytrzymałości mechanicznej mostu, mola, nabrzeża lub wiaduktu;
      b) były chronione przed uszkodzeniami mechanicznymi podczas użytkowania oraz w czasie prac konserwacyjnych i remontowych mostu, mola, nabrzeża lub wiaduktu.
      Izolacyjne powłoki kabli 110 kV układanych na estakadach powinny być pokryte wytłoczoną lub nałożoną warstwą przewodzącą, uodpornioną na działanie promieniowania ultrafioletowego.

      Sposoby układania kabli
      Na mostach, molach i nabrzeżach kable należy układać:
        - na konstrukcjach,
        - pod chodnikami,
        - w kanałach.
      Zaleca się układanie kabli w osłonach otaczających. W miejscach narażenia kabli na naprężenia mechaniczne, należy je układać z zapasem umożliwiającym kompensowanie zmian wywołanych warunkami otoczenia.
      Na estakadach kable należy układać na konstrukcjach wsporczych.
      Przy budowie linii kablowej na mostach, wiaduktach, molach i estakadach kablowych nie zaleca się wykonywania muf kablowych. W przypadkach koniecznych mufy powinny być umiejscowione i mocowane na specjalnych konstrukcjach (podestach).
      Wymagania dotyczące układania i rozmieszczania kabli w kanałach, estakadach kablowych, wiaduktach, mostach, molach i nabrzeżach przedstawiono w tablicy 5.

      Układanie kabli posiadających cechy ognioodporności
      Przy projektowaniu i budowie linii kablowych z wykorzystaniem kabli posiadających cechę ognioodporności, należy spełniać wymagania wynikające z ustaleń z inwestorem oraz rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
      Kable posiadające cechę ognioodporności według IEC 60331 należy układać na konstrukcjach wsporczych, które wraz z kablem stanowią ognioodporny zespól kablowy posiadający atest wydany przez certifikowaną jednostkę badawczą.
      Kable posiadające cechę ognioodporności prowadzone poziomo lub pochyło pod kątem mniejszym niż 15o od poziomu należy układać w korytkach, na drabinkach lub w uchwytach, natomiast kable ognioodporne prowadzone pochyło pod kątem większym niż 15 o od poziomu lub prowadzone pionowo należy mocować w uchwytach przymocowanych do konstrukcji wsporczych lub bezpośrednio do ścian.
      Konstrukcje wsporcze korytek i drabinek powinny mieć dodatkowo drugi punkt podparcia lub zawieszenia. Kotwy, kołki i śruby mocujące konstrukcje wsporcze i uchwyty powinny mieć odporność ogniową zapewniającą ich poprawne funkcjonowanie do czasu zgodnie z przeznaczeniem.
      Trasy kabli należy tak wyznaczać, aby w razie pożaru kable nie były narażone na spadające z góry przedmioty.

▲ do góry

     6. Układanie kabli w budynkach

      W budynkach należy układać kable o zwiększonej odporności na rozprzestrzenianie się płomienia. Przy przejściu przez ściany, stropy i inne przegrody należy stosować osłony z materiałów trudnopalnych.
      Kable w budynkach należy układać:
      a) bezpośrednio przy ścianach i pod sufitami na odpowiednio przygotowanych konstrukcjach nośnych,
      b) w kanałach kablowych, w ścianach, stropach, lub pod posadzkami, w osłonach lub bez osłon, w sposób umożliwiający demontaż kabli.
      Trwale wmurowanie kabli w ściany, posadzki lub stropy jest zabronione.

      Przy wprowadzeniu do budynku kabel powinien być zabezpieczony przed uszkodzeniami mechanicznymi osłoną otaczającą o średnicy wewnętrznej większej o co najmniej 50% od średnicy zewnętrznej kabla. Osłony otaczające powinny przechodzić przez całą grubość fundamentu lub ściany budynku ze spadem w kierunku zewnętrznym. Miejsce wprowadzenia kabla do budynku należy zabezpieczyć przed przedostawaniem się wody do wnętrza budynku.
      Przejścia kabli przez ściany wewnętrzne i stropy budynków należy uszczelnić materiałem trudnopalnym o odporności ogniowej nie mniejszej niż odporność ogniowa ścian i stropów dzielących pomieszczenia, w którym zostało zastosowane. W przypadku przejścia kabli przez ściany lub stropy oddzielające pomieszczenia wilgotne, niezabezpieczone pod względem wybuchowym lub w których istnieją pary i gazy źrące, otwory przepustowe należy wypełnić materiałem odpornym na te czynniki. W pomieszczeniach zagrożonych wybuchem lub pożarem należy wykonać przepusty oddzielne dla każdego kabla.
      W przypadku, gdy trasa kabla przechodzi przez ściany lub stropy ognioodporne, to konstrukcje wsporcze należy zakończyć z każdej strony w odległości co najmniej 10 cm od ściany lub stropu.

      Odległość między krzyżującymi się kablami i przewodami izolowanymi powinna wynosić co najmniej:
      5 cm - dla kabli o napięciu znamionowym do 1 kV,
      15 cm - dla kabli o napięciu znamionowym 1 kV > UN ≤ 30 kV.
      Kable o napięciu znamionowym UN > 30 kV powinny być oddzielone od innych kabli przegrodą.

      Odległości kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych od rurociągów w budynkach
      Najmniejsze dopuszczalne odległości kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych od rurociągów w budynkach przedstawiono w tablicy 6.
      Jeżeli zachowanie tych odległości z uzasadnionych przyczyn jest niemożliwe, to kable należy chronić przed uszkodzeniami mechanicznymi osłonami otaczającymi na całej długości skrzyżowania lub zbliżenia dodając, co najmniej po 50 cm z każdej strony, a w przypadku rurociągów z płynami palnymi co najmniej po 100 cm.
      W szybach kablowych kable należy układać na konstrukcjach wsporczych lub bezpośrednio na ścianie. Kable do konstrukcji, jak również do ściany, należy mocować za pomocą uchwytów.
      Kable powinny być mocowane pojedynczo.
      Dopuszcza się mocowanie wiązek kabli w pojedynczym uchwycie kablowym. Dopuszczenie to nie dotyczy kabli ognioodpornych.
      Mocowania kabli powinny zapewnić trwałość mechaniczną i nie powodować deformacji kabla.

        Najmniejsze dopuszczalne odległości kabli elektroenergetycznych i sygnalizacyjnych od rurociągów w budynkach podano w tablicy 6.

Tablica 6. Odległości kabli od rurociągów w budynkach

▲ do góry

      7. Zasady eksploatacji linii kablowych

      7.1. Przyjęcie linii kablowej do eksploatacji wymaga spełnienia następujących warunków:
           1) sprawdzenia kompletności i zgodności z wymaganiami dostarczonej dokumentacji technicznej,
           2) sprawdzenia budowy linii wraz z urządzeniami dodatkowymi i jej zgodności z dostarczoną
               dokumentacją,
           3) wykonania badań odbiorczych,
           4) sporządzenia protokołu przyjęcia linii do eksploatacji.
          W odniesieniu do linii kablowych o podstawowym znaczeniu wykonuje się pomiar rezystancji pętli żył oraz pomiar pojemności żył.

          Dokumentacja techniczna linii kablowej powinna obejmować:
          - projekt techniczny wraz z uzgodnieniami,
          - rysunki wykonawcze.

      Dokumentacja eksploatacyjna linii kablowej powinna zawierać:
      - dokumenty przyjęcia linii do eksploatacji,
      - kartę ewidencyjną linii,
      - szczegółową instrukcję ruchu i eksploatacji,
      - wykaz urządzeń i części zamiennych,
      - szczegółowe plany linii wykonane w podziałce 1:250 w zakresie ustalonym instrukcją eksploatacji,
      - zbiorcze plany sieci kablowej o podziałce 1:10 000 dla sieci o napięciu wyższym od 1 kV lub
        1:50 000 dla sieci do 1 kV.

      7.2. Badania odbiorcze linii kablowej obejmują:
      - sprawdzenie czy kable, osprzęt i materiały pomocnicze zastosowane do budowy linii odpowiadają
        warunkom odbioru technicznego” (WOT) i wymaganiom właściwych norm,
      - sprawdzenie czy budowa linii odpowiada Normie SEP- E- 004 Elektroenergetyczne i sygnalizacyjne
        linie kablowe. Projektowanie i budowa (zamiast PN-76/E-05125)
      - sprawdzenie ciągłości żył i powłok metalowych,
        pomiar rezystancji izolacji linii,
      - badanie wytrzymałości elektrycznej,
      - pomiar prądu upływu dla kabli o napięciu wyższym niż 1 kV.

      7.3. Program pracy
      Eksploatacja linii kablowych o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV powinna być prowadzona w oparciu o program pracy. Na polecenie kierownika jednostki organizacyjnej program pracy może być również opracowany dla linii o napięciu do 1 kV.

      W programie pracy należy określić:
      - układy połączeń sieci dla ruchu w warunkach normalnych i przy zakłóceniach,
      - wymagane poziomy napięć,
      - wartości mocy zwarciowej,
      - rozpływ mocy czynnej i biernej,
      - dopuszczalne obciążenia,
      - nastawienia zabezpieczeń i automatyki łączeniowej,
      - ograniczenia poboru mocy, stałe lub okresowe,
      - wytyczne racjonalnej gospodarki energią elektryczną.

      Program pracy powinien być aktualizowany:
      - raz na rok dla linii o napięciu znamionowym 110 kV i wyższym,
      - co 5 lat dla linii o napięciu do 110 kV.

      Prowadzenie ruchu powinno być udokumentowane i rejestrowane w dzienniku operacyjnym. Formę i zakres rejestracji powinna określić instrukcja ruchu i eksploatacji.

      W sieci elektroenergetycznej należy prowadzić pomiary ruchowe w zakresie niezbędnym dla ustalania programu pracy nie rzadziej niż:
      - raz na zmianę – w stacjach ze stałą obsługą,
      - raz w roku – w czasie największego obciążenia w stacjach bez stałej obsługi,
      - co 5 lat – w innych punktach sieci.
        Oprócz tego należy przeprowadzać okresowe oględziny i przeglądy linii.

▲ do góry

     8. Kontrole stanu technicznego kabli

      8.1. Badanie odbiorcze linii kablowej
      Badanie odbiorcze linii kablowej obejmuje:
      1) Sprawdzenie zgodności wykonania linii kablowej z:
         - projektem budowlanym i wykonawczym,
         - wymaganiami normy N-SEP-E-004;
       2) Sprawdzenie zgodności kabli i osprzętu z wymaganiami norm przedmiotowych lub dokumentów, według których zostały
           wykonane (atesty, protokóły odbioru itp.)..

      Wykonanie badań odbiorczych linii kablowej polega na wykonaniu:
      a) pomiaru zgodności faz oraz ciągłości żył roboczych i żył powrotnych napięciem stałym o wartości nie wyższej niż 24 V,
      b) pomiaru rezystancji izolacji żył kabla miernikiem rezystancji izolacji napięciem probierczym stałym 2,5 kV,
      c)  próby napięciowej izolacji żył kabla,
      d) próby szczelności osłony/powłoki izolacyjnej kabla napięciem stałym lub wyprostowanym o polaryzacji dodatniej,
      e) pomiaru rezystancji żył roboczych i powrotnych kabla metoda techniczną w układzie z poprawnie mierzonym  napięciem
         lub mostkiem Thomsona,
      f) pomiarów pojemności kabla mostkiem do pomiaru pojemności.

      8.3. Sprawdzenie rezystancji izolacji żył kabli
      Rezystancja izolacji każdej żyły kabla względem pozostałych zwartych i uziemionych, przeliczona na temperaturę odniesienia 20 oC, w linii o długości do 1 km, nie powinna być mniejsza niż:
      1) w linii kablowej o napięciu znamionowym do 1 kV:
      75 MΩ - w przypadku kabla o izolacji gumowej,
      20 MΩ - w przypadku kabla o izolacji papierowej,
      20 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polwinitowej,
    100 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polietylenowej.

      2) linii kablowej o napięciu znamionowym powyżej 1 kV:
      50 MΩ - w przypadku kabla o izolacji papierowej,
      40 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polwinitowej,
    100 MΩ - w przypadku kabla o izolacji polietlenowej,
  1000 MΩ - w przypadku kabla o napięciu znamionowym 110 kV.

      Jeżeli wymaga się rezystancji izolacji 75 MΩ dla odcinka o długości 1 km, to wymaga się tej samej wartości również dla każdego odcinka krótszego.
      Rezystancja żył roboczych i powrotnych powinna być zgodna z danymi producenta. Przy pomiarze rezystancji izolacji w temperaturze innej niż 20 oC wynik pomiaru Rx należy przeliczyć do temperatury odniesienia 20 oC, przez zastosowanie odpowiedniego współczynnika korekcji temperaturowej K20 (podany w tablicy 4)), zgodnie ze wzorem:

Robl = R20Rx

      gdzie:
      Robl - rezystancja przeliczona do temperatury odniesienia, w Ω,
      Rx - rezystancja zmierzona w temperaturze t, w Ω,
      R20 - współczynnik korekcji temperaturowej.
      Pomiar rezystancji izolacji żył kabla należy wykonać miernikiem rezystancji izolacji o napięciu 2500 V. Wartość mierzonej rezystancji należy odczytać w stanie ustalonym miernika.

      8.3. Próba napięciowa izolacji żył kabli
      Próbę napięciową izolacji kabla przeprowadza się poddając go działaniu napięcia probierczego w  określonym czasie.
      Napięcie próby jest przyjętą krotnością wartości skutecznej napięcia fazowego linii Uo.
      Zgodnie z normą N-SEP-E-004 próbę napięciową izolacji żył kabla można wykonać:
      1) Napięciem przemiennym sinusoidalnym (AC) o stałej amplitudzie i stałej częstotliwości, zawartej między 20 Hz a 300 Hz.
          Nominalną częstotliwością w tych próbach jest częstotliwość 50 Hz, a napięciem próby - wartość skuteczna napięcia;
      2) Napięciem przemiennym cosinusoidalno-prostokątnym (VLF-CP) o stałej amplitudzie i o stałej częstotliwości zawartej
          między 0,01 a 1 Hz. Nominalną częstotliwością napięcia w tych próbach powinna być częstotliwość 0,1 Hz.
          Zmiana biegunowości napięcia powinna zachodzić według krzywej napięcia przemiennego o nominalnej częstotliwości
          sieciowej 50 Hz (w zakresie 45-65 Hz). Napięciem próby jest wartość maksymalna napięcia;
      3) Napięciem stałym lub wyprostowanym (DC) o stałej amplitudzie i polaryzacji. Zaleca się stosowanie napięcia stałego
          o biegunowości dodatniej. Napięciem próby jest wartość maksymalna napięcia.

      Wartość napięcia probierczego oraz czas jego przyłożenia podano w tablicy 7.

Tablica 7. Wartości napięć probierczych

      Wykonanie próby napięciowej
      1) Izolacja każdego kabla (każdej żyły) powinna wytrzymać działanie napięcia probierczego przez cały czas próby
         bez przeskoków i przebicia;
      2) Próbę napięciową izolacji kabla (izolacji żył) należy wykonać na wszystkich kablach linii kablowej;
      3) Podczas próby napięciowej żyły robocze pozostałych kabli oraz żyły powrotne i pancerze oraz inne metalowe
         elementy budowy kabla powinny być zwarte i uziemione;
      4) Podczas próby napięciowej należy unikać przeskoków do uziemionych przedmiotów znajdujących się w otoczeniu
          głowic kablowych (w szczególności podczas wykonywania prób napięciem stałym);
      5) W linii kablowej o napięciu znamionowym 1kV < UN ≤ 30 kV podczas wykonywania próby napięciem stałym lub
          wyprostowanym należy mierzyć prąd upływu każdej żyły. Wartość prądu upływu poszczególnych żył nie powinna
          przekroczyć 300 μA/km i nie powinna wzrastać w czasie ostatnich 5 minut próby.
          W liniach kablowych o długości nieprzekraczającej 300 m wartość prądu upływu nie powinna być większa niż 100 μA.
          Dla kabli o napięciu znamionowym 110 kV nie normalizuje się prądu upływu ale zaleca się jego pomiar. Prądy upływu
          w poszczególnych fazach powinny być porównywalne;
      6) Kable po próbie napięciowej powinny być rozładowane i uziemione. Rozładowanie kabla po próbie napięciem stałym
         (DC) powinno być wykonane wolno przez uziemienie żyły roboczej z włączonym szeregowo rezystorem (50-150 kW).
         Rozładowywanie kabla powinno odbywać się przez co najmniej 0,5 godz/km, ale nie krócej niż 0,5 godziny;
     7) Po wykonaniu próby napięciowej i rozładowaniu badanego kabla wszystkie żyły kabli oraz żyły powrotne i pancerze oraz
         inne metalowe elementy budowy kabla powinny być zwarte i uziemione do czasu tuż przed włączeniem do sieci, ale nie
         krócej niż 3 godziny. Zaleca się włączanie linii kablowej do sieci po upływie 24 godz. od czasu uziemienia linii po badaniach.

      8.4. Sprawdzenie odporności osłony/powłoki izolacyjnej kabli na działanie napięcia.
     
Sprawdzenie odporności osłony (powłoki) izolacyjnej kabli na działanie napięcia na kablach opancerzonych lub kablach z żyłą powrotną i osłoną/powłoką wytłoczoną z tworzywa sztucznego polega na wykonaniu próby napięciowej osłony/powłoki napięciem stałym lub wyprostowanym o polaryzacji dodatniej i o wartości:
      - 5 kV dla kabli o napięciu znamionowym 1kV < UN ≤ 30 kV,
      - 10 kV dla kabli o napięciu znamionowym wyższym niż 30 kV.
      Osłona/powłoka powinna wytrzymywać napięcie stałe lub wyprostowane o wymaganej wartości w czasie 5 minut bez przebicia lub przeskoku.

      8.5. Badania diagnostyczne kabli
      Badania diagnostyczne kabli i linii kablowych nowo budowanych, przebudowywanych, remontowanych lub znajdujących się w eksploatacji wykonuje się z wykorzystaniem napięć probierczych dobranych w zależności od wartości napięcia znamionowego linii i określonego czasu próby, podanych w tablicy 7.
      Wartość napięcia probierczego w badaniach diagnostycznych nie powinna przekraczać wartości 1,3 Uo. Dopuszcza się również wykonanie badań diagnostycznych napięciem o innych kształtach i częstotliwościach niż podane a tablicy 7. Zaleca się wykonywanie tych badań napięciem nie wyższym jak 0,7 Uo.
      Badania diagnostyczne mogą być przeprowadzone tylko za zgodą właściciela linii, który wcześniej otrzymał pisemną informację o metodyce proponowanych badań oraz o spodziewanych efektach badań i ich interpretacji, a także o metodyce wnioskowania, w tym o zagrożeniach o żywotności linii spowodowanych przeprowadzeniem badań diagnostycznych.
      Badania diagnostyczne wykonane napięciem wyższym ni 1,3 Uo wymagają wykonania badań odbiorczych linii kablowej w zakresie próby napięciowej izolacji kabli.

▲ do góry

Menu serwisu