Instalacje elektryczne

(aktualizacja: 17.12.2008 r.)

Spis treści:

terminologia

układy sieci
wymagania dotyczące wyposażenia instalacji

elementy instalacji

wyznaczanie mocy zapotrzebowanej

dobór i układanie przewodów

wyznaczanie przekroju przewodów i kabli, ze względu na:

- obciążalność prądową długotrwałą

- dopuszczalne spadki napięcia

- cieplne działanie prądów

- wytrzymałość mechaniczną

barwy i oznaczenia

Wymagania ogólne stawiane instalacjom elektrycznym w budynkach

Instalacja elektryczna stanowi integralną część wyposażenia budynku i w znacznym stopniu warunkuje jego prawidłową i bezpieczną eksploatację. Z tego względu instalacje elektryczne powinny być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby w przewidywanym okresie użytkowania spełniały wymagania dotyczące mocy zapotrzebowanej i pozostawały w pełnej sprawności technicznej, a w odniesieniu do instalacji w budynkach mieszkalnych spełniały również wymagania wynikające z zapewnienia określonego komfortu życia mieszkańców. Podstawowe właściwości techniczne instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych, powinny być co najmniej takie, aby zapewniały:

- określony stopień niezawodności dostawy energii elektrycznej o jakości właściwej dla zasilanych urządzeń,

- nieuciążliwe i bezpieczne użytkowanie urządzeń elektrycznych, a szczególnie ochronę przed porażeniem prądem

elektrycznym, przetężeniami zagrażającymi nadmiernie szybkiemu zużywaniu się instalacji, pożarem, przepięciami

łączeniowymi i atmosferycznymi oraz innymi zagrożeniami powodowanymi pracą urządzeń elektrycznych,

- ochronę ludzi i środowiska przed skażeniami i emitowaniem drgań, hałasu, temperatury i pola magnetycznego

o wartościach i natężeniach większych od granicznych dopuszczalnych.

Instalacje elektryczne w budynkach mieszkalnych powinny się charakteryzować takimi właściwościami technicznymi,

aby ich użytkownicy mogli korzystać bez ograniczeń z posiadanych urządzeń gospodarstwa domowego, sprzętu RTV, teletechnicznego i innego w przewidywanym okresie eksploatacji instalacji, bez konieczności wykonywania znaczącej jej modernizacji. Jako przeciętny przewidywany okres eksploatacji przyjmuje się zwykle 25 - 30 lat.

Instalacje powinny więc tak zwymiarowane i wykonane, aby mogły sprostać nowym wymaganiom wynikającym ze

zmian w wyposażeniu mieszkań w urządzenia elektryczne i zmian warunków i stylu życia mieszkańców.

Aktem prawnym określającym obecnie w Polsce warunki techniczne jakim powinny odpowiadać instalacje elektryczne

w budynkach jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim

powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [Dz.U.02.75.690 ogłoszony dnia 15 czerwca 2002 r.]. Rozporządzenie to

dotyczy wszystkich budynków, nie tylko mieszkalnych, dlatego jego wymagania są określone w sposób dość ogólny,

wynikający z szeroko rozumianych warunków bezpieczeństwa. Postanowienia zawarte w rozporządzeniu Ministra

Infrastruktury wymagają niejednokrotnie rozszerzenia bądź komentarza.

Wymagania dotyczące planowania, wymiarowania i wykonania i instalacji elektrycznych w budynkach określone są

w normie SEP - E - 002 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Instalacje elektryczne w budynkach

mieszkalnych. Podstawy planowania.

Terminologia

Instalacja elektryczna – zestaw połączonych ze sobą i zharmonizowanych w działaniu urządzeń i aparatów, umożliwiających funkcjonowanie maszyn, urządzeń, systemów i układów zasilanych elektrycznie. elementów elektrycznych o skoordynowanych parametrach technicznych, przeznaczony do określonych celów.

Do instalacji elektrycznych zlicza się:

- instalacje elektroenergetyczne niskiego i wysokiego napięcia,

- instalacje i urządzenia teletechniczne,

- instalacje i urządzenia sygnalizacji, sterowania, pomiarów i monitorowania,

- instalacje telefoniczne i komputerowe,

- instalacje elektroniczne alarmowe, przeciwpożarowe i ochrony mienia,

- instalacje uziemiające i przeciwprzepięciowe,

- instalacje wewnętrznej i zewnętrznej ochrony odgromowej.

Instalacje elektroenergetyczne zależnie od rodzaju odbiorników elektrycznych dzieli się na:

- instalacje oświetleniowe, służące do zasilania źródeł światła i gniazd wtyczkowych do przyłączenia odbiorników

ruchomych małej mocy,

- instalacje siłowe, zasilające trójfazowe silniki, urządzenia elektrycznego ogrzewania pomieszczeń i inne większej

mocy.

W zależności od rodzaju obiektów budowlanych instalacje elektroenergetyczne można podzielić na:

- instalacje w budownictwie mieszkaniowym jedno- i wielorodzinnym,

- instalacje w budownictwie ogólnym: komunalnym, w obiektach biurowych i administracyjnych, w pomieszczeniach szkolnych, w budynkach użyteczności publicznej (służbie zdrowia, w obiektach handlowych, bankach, kinach, itp.)

- instalacje w rolnictwie,

- instalacje przemysłowe (w zakładach przemysłowych, wytwórczych i wydobywczych).

Ze względu na przewidywany czas użytkowania instalacje elektroenergetyczne dzieli się na:

· instalacje stałe – w obiektach stałego użytkowania,

· instalacje tymczasowe (prowizoryczne) – w obiektach prowizorycznych i na placach budów.

W ogólnym pojęciu termin instalacja elektroenergetyczna obejmuje współpracujące ze sobą urządzenia związane z wytwarzaniem, przesyłem i rozdziałem oraz użytkowaniem energii elektrycznej.

W celu przejrzystej interpretacji norm i przepisów przyjmuje się, że termin instalacja elektroenergetyczna obejmuje następujące obiekty:

- stacje, stanowiące zamknięty obszar ruchu elektrycznego z aparatura rozdzielczą oraz transformatorami dla sieci przesyłowej lub rozdzielczej. Za instalacje uważa się również transformatory oraz aparaty rozdzielcze usytuowane poza zamkniętym obszarem ruchu elektrycznego,

- elektrownie, lub ich zespoły, zlokalizowane na wspólnym terenie. Instalacja obejmuje jednostki generatorowe i transformatory wraz z przynależną aparaturą rozdzielczą i wszystkimi elektrycznymi układami pomocniczymi. Nie obejmuje połączeń między elektrowniami zlokalizowanymi na różnych terenach,

- układy elektroenergetyczne zakładów i obiektów przemysłowych, rolniczych, handlowych, komunalnych itp. Połączenia pomiędzy zamkniętymi obszarami ruchu elektrycznego (ze stacjami włącznie), zlokalizowane na jednym terenie, s± uważane za część instalacji, z wyjątkiem przypadku, gdy te połączenia stanowią część sieci przesyłowej lub rozdzielczej.

Instalacja odbiorcza jest to część instalacji znajdująca się za układem pomiarowym służącym do rozliczeń między dostawcą a odbiorcą energii elektrycznej, a w razie braku układu pomiarowego - za wyjściowymi zaciskami pierwszego urządzenia zabezpieczającego instalację od strony zasilania.

Rys. 1 Elementy instalacji elektrycznej w budynku

Elektroenergetyczna sieć rozdzielcza na napięcie do 1 kV i powyżej 1 kV do 100 kV (zasilająca) – jest to zbiór urządzeń do rozdziału energii elektrycznej zużywanej u odbiorców komunalno - bytowych i przemysłowych.

Elektroenergetyczna sieć rozdzielcza (zasilająca) może być:

a) napowietrzną lub kablową siecią o napięciu niższym od 1 kV (sieć n/n),

b) napowietrzną lub kablową siecią o napięciu powyżej 1 kV do 110 kV (sieć W/N),

c) sekcją szyn zbiorczych w rozdzielni WN.

Przyłącze jest to linia łącząca zasilany obiekt z rozdzielczą siecią zasilającą. Przyłącze może być wykonane jako napowietrzne lub kablowe, wykonane przewodami izolowanymi lub gołymi..

Przyłącze może być:

- napowietrzne ze słupa rozdzielczej sieci n.n.,

- kablowe ze słupa napowietrznej sieci lub z mufy odgałęźnej kablowej sieci rozdzielczej n.n. do złącza n.n.,

- napowietrzne jednoprzęsłowe lub wieloprzęsłowe z sieci rozdzielczej napowietrznej WN do złącza WN,

- kablowe z sieci rozdzielczej kablowej WN do złącza WN.

Złącze jest to urządzenie zwykle rodzaj rozdzielnicy, łączące sieć elektroenergetyczną z instalacją elektryczną w budynku, z którego instalacja ta jest zasilana energią elektryczną.

W złączu znajduje się główne zabezpieczenie elektryczne obiektu.

Z jednego złącza zasilana może być jedna lub więcej wewnętrznych linii zasilających.

Złącze powinno być usytuowane w miejscu ogólnodostępnym, wewnątrz lub zewnątrz obiektu i zabezpieczone przed dostępem osób niepowołanym.

Złącze może być:

- zaciskami przed pomiarem po stronie wysokiego napięcia linii napowietrznej lub kablowej WN,

- zaciskami przewodów doprowadzających z napowietrznej linii n.n. prowadzona do tablicy licznikowej (np. na stojaku dachowym, czy na izolatorach w szczycie budynku),

- zaciskami na kablowej wlz do licznika energii elektrycznej usytuowanego na granicy posesji lub na zewnątrz budynku wyprowadzonej z mufy odgałęźnej w kablowej sieci rozdzielczej n.n.

- zaciskami na przelotowo wprowadzonym kablu sieci rozdzielczej n.n. do szafki z bezpiecznikami i licznikiem usytuowanej na granicy posesji lub na zewnątrz budynku.

Wewnętrzna linia zasilająca (WLZ) – jest to zespół elementów instalacji stanowiący połączenie między złączem instalacji elektrycznej a urządzeniem pomiarowym (urządzeniami pomiarowymi), służący do rozdziału energii elektrycznej na poszczególne instalacje odbiorcze, czyli część instalacji przewodząca niemierzoną energię elektryczną; wielkość budynku i liczba mieszkań warunkują wielkość i złożoność wewnętrznej linii zasilającej, w skład której mogą wchodzić również rozdzielnice główne budynku.

Wewnętrzna linia zasilająca może być:

- obwodem instalacji elektrycznej od złącza n.n. do tablicy licznikowej,

- obwodem instalacji elektrycznej od tablicy licznikowej do tablic rozdzielczych (np. piętrowych, oddziałowych),

- linia kablową lub napowietrzna W/N od złącza W/N do pola pomiarowego rozdzielni lub stacji transformatorowo –rozdzielczej,

- linią kablową lub napowietrzną W/N od złącza W/N do pola pomiarowego rozdzielni lub stacji transformatorowo – rozdzielczej do oddziałowych rozdzielni stacji transformatorowo - rozdzielczej,

- linią kablową lub napowietrzną W/N od złącza W/N do pola pomiarowego rozdzielni lub stacji transformatorowo – rozdzielczej do rozdzielnic oddziałowych n.n.

- linią kablowa n.n. od złącza kablowego n.n. do punktu pomiarowego usytuowanego na granicy posesji lub na zewnątrz budynku.

Układy sieci

Klasyfikacja typów sieci niskiego napięcia według normy PN-IEC 60364-3:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych-Ustalenie ogólnych charakterystyk.

Ze względu na zastosowany system uziemień, sieci i instalacje niskiego napięcia dzieli się na:

- sieci typu TN : TN-C, TN-S, TN-C-S,

- sieci typu TT,

- sieci typu IT

Użyte w oznaczeniu typu sieci litery mają następujące znaczenia:

1. Pierwsza litera oznacza związek układu sieci z ziemią:

T - bezpośrednie połączenie jednego punktu neutralnego z ziemią,

I - części czynne sieci są izolowane od ziemi; punkt neutralny sieci może być uziemiony przez bezpiecznik iskiernikowy lub przez element o dużej impedancji.

2. Druga litera określa sposób połączenia dostępnych części przewodzących z uziomem:

N - oznacza bezpośrednie połączenie dostępnych części przewodzących z uziemionym punktem neutralnym,

T - oznacza bezpośrednie połączenie dostępnych części przewodzących z uziomem niezależnym od uziomu punktu

neutralnego sieci.

3. Trzecia i czwarta litera określają oznaczenia związku przewodów N i PE:

C - oznacza, że w całym układzie funkcje przewodu neutralnego N i ochronnego PE pełni jeden przewód ochronno -

neutralny PEN,

S - oznacza, że funkcje przewodu neutralnego N i przewodu ochronnego PE spełniają oddzielne przewody.

Schematy układów sieciowych:

Rys. 2 Przykłady układów sieci i instalacji niskiego napięcia typu:

a) TN-C, b) TN-S, c) TN-C-S, d) TT,

e) IT z izolowanym punktem neutralnym bez przewodu N ,

f) IT z uziemionym punktem neutralnym przez impedancję Z i z przewodem N

Wymagania odnośnie wyposażenia instalacji elektrycznych

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [Dz.U.02.75.690 ogłoszony dnia 15 czerwca 2002 r.- aktualnie nowelizowane], wprowadziło następujące wymagania odnośnie wyposażenia technicznego instalacji elektrycznych budynków:

§ 183. 1. W instalacjach elektrycznych należy stosować:

1) złącza instalacji elektrycznej budynku, umożliwiające odłączenie od sieci zasilającej i usytuowane w miejscu

dostępnym dla dozoru i obsługi oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami, wpływami atmosferycznymi, a także

ingerencją osób niepowołanych,

2) oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych,

3) urządzenia ochronne różnicowoprądowe lub odpowiednie do rodzaju i przeznaczenia budynku bądź jego części, inne

środki ochrony przeciwporażeniowej,

4) wyłączniki nadprądowe w obwodach odbiorczych,

5) zasadę selektywności (wybiórczości) zabezpieczeń,

6) przeciwpożarowe wyłączniki prądu,

7) połączenia wyrównawcze główne i miejscowe, łączące przewody ochronne z częściami przewodzącymi innych

instalacji i konstrukcji budynku,

8) zasadę prowadzenia tras przewodów elektrycznych w liniach prostych, równoległych do krawędzi ścian i stropów,

9) przewody elektryczne z żyłami wykonanymi wyłącznie z miedzi, jeżeli ich przekrój nie przekracza 10 mm²,

10) urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej.

2. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1.000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.

3. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza

i odpowiednio oznakowany.

4. Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

Uwagi:

Ad.1) Ważne jest miejsce usytuowania złącza. W większych budynkach przy większej liczbie mieszkań złącze instaluje się w wydzielonym i skutecznie zamykanym pomieszczeniu przyłączowym, do którego wprowadzone są wszystkie przyłącza: wodne cieplne, gazowe, kanalizacyjne itp. W małych budynkach niepodpiwniczonych, przy małej liczbie mieszkań, złącze umieszcza się w szafie przyłączowej, natomiast w budynkach jednorodzinnych - na ścianie kondygnacji przyziemnej lub na granicy posesji, w miejscu dostępnym dla obsługi.

Ad.2) Według normy PN -IEC 60364 rozdzielenie ułożonego na stałe przewodu PEN o przekroju co najmniej 10 mm² Cu lub 16 mm² Al na dwa przewody PE oraz N może być wykonane w całej instalacji elektrycznej (poczynając od złącza)

z tym, że najkorzystniejsze miejsce rozdziału znajduje się w pobliżu głównej szyny uziemiającej. Jednak zgodnie z normą PN-IEC 60364-4-444:2001 - w obiektach, w których zainstalowano lub przewidziano zainstalowanie ważnych urządzeń informatycznych, należy rozpatrzyć celowość zainstalowania oddzielnych przewodów ochronnych (PE) i przewodów neutralnych (N). Ponadto osobne przewody PE i N wymagane są w niektórych instalacjach specjalnych objętych częścią 7 normy PN-IEC 60364 - arkusze 700, które zakazują układu TN-C.

Ad.3) Wyłączniki różnicowoprądowe mogą być elementem systemu ochrony przeciwporażeniowej dodatkowej, ochrony przeciwporażeniowej uzupełniającej ochronę przed dotykiem bezpośrednim i/lub ochrony przeciwpożarowej.

Mogą być stosowane w układach TN, TT i IT, co stwarza zupełnie różne sieciowe warunki pracy, wpływa na skuteczność

i na niezawodność ochrony.

Ad.4) Stosowanie wyłączników nadprądowych w obwodach odbiorczych dotyczy instalacji mieszkaniowych oraz biurowych i to raczej tylko w obwodach gniazd wtyczkowych. Ponadto zapobiega samowolnym naprawom bezpieczników topikowych.

Ad.7) Główna szyna wyrównawcza z podłączonymi przyłączami i głównymi połączeniami wyrównawczymi powinna się znaleźć w pomieszczeniu przyłączowym lub szafie przyłączowej.

Zalecenia ogólne:

– Jako uziomy instalacji elektrycznej należy wykorzystywać przede wszystkim metalowe konstrukcje budynków, zbrojenia fundamentów i ścian oraz przewodzących prąd instalacji wodociągowych i centralnego ogrzewania, pod warunkiem uzyskania zgody jednostki eksploatującej sieć.

– Instalacja odbiorcza w budynku i w samodzielnym lokalu powinna być wyposażona w urządzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej, usytuowane w miejscu łatwo dostępnym i zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencją osób niepowołanych.

– W budynku wielorodzinnym liczniki pomiaru zużycia energii elektrycznej należy umieszczać poza lokalami mieszkalnymi, w zamykanych szafkach.

– Prowadzenie instalacji i rozmieszczenie urządzeń elektrycznych w budynku powinno zapewniać bezkolizyjność z innymi instalacjami w zakresie odległości i ich wzajemnego usytuowania.

– Główne pionowe ciągi instalacji elektrycznej w budynku wielorodzinnym, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej należy prowadzić poza mieszkaniami i pomieszczeniami użytkowymi, w wydzielonych kanałach lub szybach instalacyjnych, odpowiadających wymaganiom Polskich Norm.

– Przewody i kable elektryczne należy prowadzić w sposób umożliwiający ich wymianę bez potrzeby naruszania konstrukcji budynku.

– Dopuszcza się prowadzenie przewodów elektrycznych wtynkowych, pod warunkiem pokrycia ich warstwą tynku o grubości co najmniej 5 mm.

– Obwody instalacji elektrycznej w budynku należy prowadzić w obrębie każdego mieszkania lub lokalu użytkowego.

Elementy instalacji elektrycznej w budynku

1. Złącze elektryczne

Zaleca się, aby złącze budynku było zainstalowane w przewidzianym i odpowiednio przystosowanym do tego celu

zamykanym pomieszczeniu. Lokalizacja i podstawowe wymagania dotyczące tego pomieszczenia (np. minimalna

wysokość, powierzchnia, przeznaczenie do innych funkcji) powinny być uzgodnione z dostawcą energii i określone

odrębnymi przepisami szczegółowymi.

Rys. 3. Złącza kablowe wnętrzowe umożliwiające przyłączenie

dwóch kabli zasilających oraz sekcjonowanie sieci kablowej

W przypadku napowietrznego zasilania budynku sposób doprowadzenia przyłącza (np. rodzaj i sposób

umocowania masztu bądź wysięgnika) należy uzgodnić z dostawcą energii.

Rys. 4. Zasilanie budynków za pomocą linii napowietrznych,

a) przez zastosowanie stojaka dachowego, b) przez zamocowanie przewodów do izolatorów ściennych,

Z – złącze wewnątrz budynku

2. Pomieszczenie przyłączowe. Szafa przyłączowa

W skład każdej instalacji powinna wchodzić:

główna szyna wyrównawcza, czyli widoczny zacisk, łączący ze sobą elektrycznie uziom budynku,
przewód ochronno-neutralny PEN sieci zasilającej, jeśli ta sieć pracuje w układzie TN-C, albo ochronny PE,

jeśli sieć pracuje w układzie TN-S, oraz

połączenia wyrównawcze główne.

Główna szyna wyrównawcza powinna być umieszczona możliwie blisko złącza i wyprowadzonego zacisku uziemienia budynku. Zaleca się, aby wszystkie te elementy były zlokalizowane w pomieszczeniu lub w szafie przyłączowej.

Wskazane jest również, aby w tym pomieszczeniu było zlokalizowane wprowadzenie do budynku także innych instalacji

(wodno-kanalizacyjnej, gazowej) tak, aby główne połączenia wyrównawcze wykonane były wewnątrz omawianego

pomieszczenia.

Rys. 5. Przykład pomieszczenia przyłączowego, w którym zainstalowane jest złącze instalacji

elektrycznej oraz główna szyna wyrównawcza, do której są podłączone wszystkie przyłącza

wprowadzone do budynku mieszkalnego

Oznaczenia: 1 – kabel zasilający, 2 – złącze z bezpiecznikami, 3 – wewnętrzna linia zasilająca, 4 – szyna wyrównawcza główna,

5 – uziom fundamentowy, 6 – instalacja teletechniczna, 7 – połączenie z urządzeniami teletechnicznymi, 8 – instalacja wodociągowa, 9 – instalacja gazowa, 10 – wstawka izolacyjna, 11 – instalacja centralnego ogrzewania, 12 – kanalizacja (rury przewodzące), 13 – połączenie z anteną TV, 14 – połączenie z przewodem ochronnym PE, jeżeli sieć jest w układzie TT, 15 – połączenie z uziomem instalacji odgromowej.

Rys. 6. Przykład wykonania połączenia wyrównawczego głównego w piwnicy

oraz miejscowego w łazience na kolejnym piętrze

3. Wewnętrzna linia zasilająca

Przewody WLZ powinny być prowadzone w pomieszczeniach łatwo dostępnych, przykładowo takich jak klatki schodowe

(z wyjątkiem klatek schodowych o wyłącznym przeznaczeniu ewakuacyjnym) lub korytarze piwnic.

W przypadku przyłącza kablowego i złącza zlokalizowanego w pomieszczeniu piwnicznym dopuszcza się

prowadzenie przewodów WLZ na tynku w pomieszczeniach piwnicy, począwszy od złącza do przejścia przez sufit piwnicy.

Po przejściu przez sufit piwnicy przewody WLZ należy prowadzić w kanałach instalacyjnych, rurach instalacyjnych bądź

jako instalację podtynkową lub wtynkową.

W przypadku złącza napowietrznego należy przewidzieć możliwość zamiany w przyszłości tego złącza na złącze

kablowe. W tym celu należy zainstalować pusty przepust rurowy o średnicy wewnętrznej co najmniej 36 mm, poprowadzony od miejsca zainstalowania złącza napowietrznego do przewidywanego miejsca zainstalowania złącza kablowego tak, aby zminimalizować ilość przeróbek instalacji w przypadku zamiany przyłącza z napowietrznego na kablowe.

Wewnętrzne linie zasilające należy prowadzić jako linie trójfazowe o układzie TN-S lub TNC-S, a w przypadkach uzasadnionych również TT lub IT. Przekroje przewodów WLZ należy wymiarować w oparciu o dane zawarte w normie

SEP - E - 002, jednak na obciążalność długotrwałą nie mniejszą niż 50 A.

W przypadku przewodów miedzianych przekrój ten powinien wynosić co najmniej 10 mm², co z pewnymi ograniczeniami spełnia wymagania ich ochrony od przeciążeń.

Zabezpieczenia przetężeniowe wewnętrznych linii zasilających oraz obwodów odbiorczych instalacji elektrycznej powinny spełniać warunki skutecznej ochrony przetężeniowej; w szczególności powinny one spełniać warunki skutecznej ochrony przewodów instalacyjnych od cieplnych skutków przeciążeń i zwarć, określone szczegółowo w normie

PN-IEC-60364-4-43:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa.

Ochrona przed prądem przetężeniowym.

W przypadku budynków jednorodzinnych dostawca energii wymaga zwykle, aby złącze wraz z urządzeniem

pomiarowym było zlokalizowane w szafce rozdzielczej zainstalowanej na granicy posesji. W takich przypadkach

pomiędzy złączem a pomieszczeniem prowadzona jest krótka linia kablowa zasilająca budynek.

Rys. 7. Schemat zasilania budynku jednorodzinnego

Oznaczenia: RF – rozłącznik bezpiecznikowy; L – przewody fazowe;

O – ogranicznik przepięć; kWh – licznik energii elektrycznej;

N, PEN, PE – przewody: neutralny, ochronno-neutralny, ochronny;

4. Instalacje odbiorcze

Wewnątrz każdego mieszkania należy umieścić tablicę rozdzielczą zlokalizowaną w pobliżu „środka obciążenia” w

danym mieszkaniu, zwykle w przedpokoju lub w korytarzu na jednej z mniej eksponowanych ścian, możliwie blisko kuchni, łazienki lub pomieszczenia gospodarczego, które grupują odbiorniki o największych mocach znamionowych (kuchenka,

pralka, zmywarka naczyń, suszarka bielizny, prasowalnica). Rozdzielnica powinna być umieszczona w miejscu i na

wysokości nie utrudniającej nadmiernie dostępu do łączników. Rozdzielnice, w których przewiduje się zamontowanie

styczników, przekaźników lub innych urządzeń sterujących i zabezpieczających, a których działanie wywołuje nawet

umiarkowany hałas, nie powinny być montowane na ścianie pomieszczenia przewidzianego na sypialnię. W rozdzielnicy mieszkaniowej powinny być zainstalowane zabezpieczenia nadprądowe i różnicowoprądowe, jak i inne urządzenia zabezpieczające, sterujące i łączące instalacji odbiorczej mieszkaniowej. Na mieszkaniowej tablicy rozdzielczej należy przewidzieć kilka miejsc rezerwowych przeznaczonych do ewentualnego zainstalowania dodatkowej aparatury w

przyszłości.

Rys.8. Przykładowy schemat instalacji elektrycznej w mieszkaniu budynku wielorodzinnego

z zastosowaniem wyłączników nadmiarowych w obwodach odbiorczych, z licznikiem energii elektrycznej,

z wyłącznikiem (urządzeniem) ochronnym różnicowoprądowym o znamionowym różnicowym prądzie nie większym

niż 30 mA, z ogranicznikami przepięć oraz zabezpieczeniem przedlicznikowym w postaci bezpiecznika topikowego

lub wyłącznika nadmiarowego selektywnego.

Oznaczenia: L1; L2; L3; - przewody fazowe instalacji trójfazowej; N - przewód neutralny; PE - przewód ochronny;

W - wyłącznik nadmiarowy; DI - wyłącznik ochronny różnicowoprądowy; B – bezpiecznik topikowy lub wyłącznik nadmiarowy selektywny; W.h - licznik energii elektrycznej; O1, O2 – ograniczniki przepięć

Rys. 9. Przykład wykonania rozdzielnicy i obwodów końcowych w instalacji odbiorczej

w mieszkaniu wieloizbowym

Szczególne wymogi dotyczące bezpieczeństwa porażeniowego powinny być spełnione w pomieszczeniach, w których

znajdują się wanny, natryski i inne urządzenia kąpielowe. Zostały one sformułowane w normie PN-lEC 60364-7 w arkuszach

700. Wymogi te dotyczą w szczególności:

— ustalenia zakresów stref bezpieczeństwa,

— ograniczenia lub zakazu prowadzenia przewodów w określonych miejscach,

— ograniczenia lub zakazu instalowania w określonych miejscach gniazd wtyczkowych, łączników, punktów

świetlnych i innych urządzeń,

— wymaganej grubości ścian i wymaganej grubości pozostałości materiału ściany po wykonaniu wyżłobienia na

prowadzenie przewodów jak i grubości i rozmiary tych wyżłobień oraz pokrycia przewodów,

— spełnienia zasad dodatkowej ochrony przeciwporażeniowej.

Zasady wyznaczania mocy zapotrzebowanej dla mieszkań i budynków mieszkalnych

Ustalanie obciążeń instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych

Obciążenia instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych można ustalić na podstawie zasad opracowanych

przez COBR „Elektromontaż” lub na podstawie zasad przedstawionych w normie SEP-E - 002 Instalacje elektryczne w

obiektach budowlanych. Instalacje elektryczne w obiektach mieszkalnych. Podstawy planowania.

1) Zgodnie z metodą opracowaną przez COBR „Elektromontaż” moc zapotrzebowaną przez jedno mieszkanie można

określić z wzoru:

P_M = P₁ + MP₂

przy czym: P₁ — moc odbiornika o największym poborze zainstalowanego w mieszkaniu,

P₂ — moc zapotrzebowana przypadająca na jedną osobę,

M — liczba osób, dla których zaprojektowano mieszkanie

Jako moc odbiornika o największym poborze P₁ należy przyjmować:

— w przypadku mieszkań w budynkach wyposażonych w instalację gazową — moc pralki automatycznej:

P₁ = 2÷3,5 kW,

— w przypadku mieszkań w budynkach bez instalacji gazowej — moc kuchenki

elektrycznej z piekarnikiem:

P₁ = 7÷10 kW

Moc przypadająca na jedną osobę w mieszkaniu:

P₂ = 1kW

Przy obliczaniu obciążeń wewnętrznych linii zasilających (wiz) w budynkach mieszkalnych należy zsumować

wyznaczone w podany sposób moce wszystkich mieszkań zasilanych z danej wewnętrznej linii zasilającej, a otrzymaną

wartość pomnożyć przez współczynnik jednoczesności odpowiedni dla liczby mieszkań zasilanych z tej wlz.

Wartości współczynnika jednoczesności, w zależności od liczby mieszkań przyłączonych do wewnętrznej linii

zasilającej, oddzielnie dla przypadku zasilania mieszkań jednofazowego i trójfazowego zestawiono w tabl.1.

Tablica 1. Wartości współczynnika jednoczesności do wyznaczania szczytowych obciążeń

wewnętrznych linii zasilających w budynkach wielorodzinnych

Zasilanie mieszkań jednofazowe

Zasilanie mieszkań trófazowe

Liczba mieszkań zasilanych z jednej wlz lub jednego złącza

Współczynnik

jednoczesności

k_j

Liczba mieszkań zasilanych z jednej wlz Lub jednego złącza

Współczynnik

jednoczesności

k_j

1 – 3

4 – 6

7 – 9

10 - 12

13 – 15

16 – 18

19 – 21

22 – 24

25 – 27

28 – 33

34 – 39

40 – 45

46 – 50

51 – 60

61 – 80

81 – 100

101 i więcej

1,00

0,80

0,65

0,50

0,45

0,40

0,38

0,36

0,30

0,34

0,33

0,32

0,31

0,30

0,29

0,28

0,27

7 – 8

9 -10

11 – 12

13 – 14

15 – 16

17 – 18

19 – 20

21 – 25

26 – 30

31 – 35

36 – 40

41 – 45

46 – 50

51 – 60

61 – 80

81 – 100

101 i więcej

1,00

0,90

0,80

0,70

0,60

0,55

0,50

0,45

0,43

0,41

0,40

0,39

0,38

0,36

0,35

0,34

0,33

0,32

0,31

0,30

0,29

0,28

0,27

2) Moc zapotrzebowaną przez jedno mieszkanie wg normy SEP-E- 002 należy przyjmować jako równą:

— dla mieszkań bez centralnego zaopatrzenia w ciepłą wodę S_M1 = 30 kVA

— dla mieszkań z centralnym zaopatrzeniem w ciepłą wodę S_M2= 12,5 kVA

W przypadku instalacji modernizowanych w budynkach wyposażonych w instalację gazową jako

moc zapotrzebowaną przez jedno mieszkanie można przyjąć: S_M3 = 7 kVA

Moc obliczeniową wewnętrznej linii zasilającej oblicza się z wzoru S_wlz = k_j n S_M

w którym: